Włókno i pasza objętościowa – znaczenie w diecie koni

Czym jest włókno pokarmowe?

Włókno to grupa substancji, które zaliczamy głównie do cukrów strukturalnych, takich jak celuloza i hemiceluloza, ale także do związków niecukrowych, np.: lignina, kutyna czy suberyna. Substancje te tworzą ściany komórkowe roślin, a ich zawartość zmienia się w zależności od fazy wzrostu rośliny. Choć włókno nie dostarcza energii w tak szybki sposób jak skrobia czy cukry, jest niezwykle ważne dla prawidłowego przebiegu procesów trawiennych. U koni jest rozkładane w jelicie ślepym i okrężnicy przez mikroorganizmy. W wyniku fermentacji powstają lotne kwasy tłuszczowe, które stanowią ważne źródło energii dla organizmu zwierzęcia oraz produkują ciepło, podnosząc temperaturę ciała (to szczególnie ważne w chłodnych porach roku).

Pasza objętościowa – podstawowy element diety konia

Najczęściej stosowane pasze objętościowe (o dużej zawartości włókna i stosunkowo niskiej koncentracji energii) to: siano, sianokiszonka, zielonka (świeża trawa) i słoma. Siano jest najchętniej wybierane w żywieniu koni utrzymywanych w stajniach. Powinno być dobrej jakości, wolne od pleśni i kurzu. W okresie letnim natomiast konie często korzystają z pastwisk, gdzie podstawą ich diety jest świeża trawa.
Znaczenie włókna w diecie koni jest nieprzecenione.

Zapewnia ono:

1) prawidłową pracę układu pokarmowego – włókno stymuluje perystaltykę jelit, czyli ruchy umożliwiające przesuwanie się treści pokarmowej w przewodzie pokarmowym; dzięki temu zmniejsza się ryzyko zaburzeń trawiennych, takich jak kolki czy zaparcia

2) utrzymanie zdrowej mikroflory jelitowej – fermentacja włókna dzięki bakteriom jelitowym pozwala utrzymać równowagę mikroflory w jelicie ślepym i okrężnicy; stabilna mikroflora jest niezbędna do prawidłowego trawienia i przyswajania składników odżywczych
3) źródło energii – choć włókno nie jest trawione w żołądku i jelicie cienkim, w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego stanowi ważne źródło energii w postaci lotnych kwasów tłuszczowych; jest to energia uwalniana powoli, co jest korzystne dla koni pracujących
4) dobroczynny wpływ na zachowanie – konie są zwierzętami przystosowanymi do niemal ciągłego pobierania pokarmu; szacuje się, że nawet 18 godzin na dobę koń spędza na pobieraniu pasz; te wymagają dłuższego żucia, dzięki czemu zwierzęta poświęcają więcej czasu na jedzenie; pomaga to zapobiegać problemom behawioralnym, takim jak łykawość czy tkanie

5) produkcję śliny i ochronę żołądka – podczas żucia paszy objętościowej koń produkuje dużą ilość śliny, która działa buforująco na kwas żołądkowy; dzięki temu zmniejsza się ryzyko powstawania wrzodów żołądka.

W praktyce stajennej ważne jest nie tylko to, ile paszy objętościowej koń otrzymuje, lecz także tempo jej pobierania. Konie, które zjadają siano zbyt szybko, mogą przez długi czas pozostawać bez dostępu do paszy, co jest niekorzystne dla ich układu pokarmowego. Aby temu zapobiec, coraz częściej stosuje się różne metody spowalniania jedzenia. Jedną z najpopularniejszych jest podawanie siana w specjalnych siatkach na siano, tzw. siatkach slow feeding. Małe oczka w siatce sprawiają, że koń musi wyciągać niewielkie ilości siana naraz, co wydłuża czasposiłku i lepiej naśladuje naturalny sposób pobierania pokarmu na pastwisku. Innym rozwiązaniem są paśniki lub specjalne pojemniki na siano, wyposażone w kratki lub przegrody. Ograniczają one możliwość wyciągania dużych porcji siana jednocześnie. Dzięki temu koń je wolniej, dłużej zajmuje się jedzeniem, a jego układ pokarmowy pracuje bardziej równomiernie. Stosowanie takich rozwiązań ma wiele zalet. Przede wszystkim pozwala utrzymać stały dostęp do paszy objętościowej przez dłuższy czas, ogranicza marnowanie siana oraz wspiera naturalne
potrzeby behawioralne koni.

W żywieniu koni zaleca się, aby pasza objętościowa stanowiła podstawę dawki pokarmowej. Przyjmuje się, że koń powinien otrzymywać co najmniej około 1,5–2% masy ciała dziennie w postaci paszy objętościowej (w suchej masie). Oznacza to, że koń o wadze 500 kg powinien spożywać minimum około 7,5–10 kg siana dziennie.

Podsumowując: włókno oraz pasze objętościowe stanowią fundament prawidłowego żywienia koni. Ich odpowiednia ilość w diecie wpływa na zdrowie układu pokarmowego, stabilność mikroflory jelitowej, dostarczanie energii oraz właściwe zachowanie zwierząt. Odpowiednio zbilansowana dieta, oparta na paszach objętościowych, pozwala utrzymać konie w dobrej kondycji oraz zapobiega wielu problemom zdrowotnym.

Emilia Marciniec
PZDR Bełchatów