KalendarzRolników.pl
Nie masz jeszcze konta?

Partnerzy portalu

Partner serwisu Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego
Partner serwisu Województwo Podlaskie
Partner serwisu Anwil Grupa Orlen
Partner serwisu Polski Cukier
Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi w Warszawie
Krajowa Rada Izb Rolniczych
KRAJOWY OŚRODEK WSPARCIA ROLNICTWA
24 marca 2021

Konsekwencje zmian klimatu w rolnictwie

Zmiany klimatyczne, w tym przede wszystkim globalne ocieplenie, w ostatnich dekadach wyraźnie się nasiliły. Starsi czytelnicy pamiętają zimy lat 70. i 80. Najchłodniejsza pora roku w naszej części Europy charakteryzowała się przede wszystkim występowaniem śniegu, który zaczynał padać już w listopadzie. W grudniu śnieg tworzył trwałą pokrywę, która pozostawała do lutego i marca.

Od grudnia do lutego, temperatura utrzymywała się poniżej zera. Dopiero pod koniec lutego, termometr zaczynał wskazywać wartości dodatnie. Takie zimy już się nie zdarzają. Średnia temperatura w Polsce wzrosła z ok. 7 st. C w latach 70. do ponad 9  st. C obecnie. Wg IMGW lato w rekordowo ciepłym 2019 roku skończyło się temperaturą o około 2,5 st. C przewyższającą przeciętną temperaturę z lat 1981-2010. Nawet odczuwalnie chłodniejszy 2020 rok był o 1,17  st. C cieplejszy od średniej z lat 1981-2010. Pięć najcieplejszych okresów letnich na półkuli północnej miało miejsce właśnie po 2015 r.

Ocieplenie klimatu widać wyraźnie nawet bez zaawansowanych badań i metod statystycznych.

OCIEPLENIE KLIMATU

Większość naukowców jest zgodna co do przyczyn zmian klimatycznych i globalnego ocieplenia. Za taki stan odpowiadają
gazy cieplarniane, a dokładniej znaczący wzrost ich stężenia w atmosferze, który jest rezultatem wzmożonej emisji przez
naszą cywilizację. Światowa Organizacja Meteorologiczna (World Meteorological Organization, WMO) ogłosiła, że globalne
stężenia trzech głównych gazów cieplarnianych (dwutlenku węgla, metanu i tlenku azotu), ustanawiają kolejne rekordy i wartości
te stale rosną.

Średnie globalne stężenie CO2 w atmosferze, najistotniejszego gazu cieplarnianego, przekroczyło próg 400 ppm (cząsteczek
na milion cząsteczek powietrza) w 2015 roku. Cztery lata później wzrosło już do poziomu 410,5 ppm i było o 48% większe niż w epoce przedprzemysłowej.

Mogłoby się wydawać, że wzrost średniej temperatury o 2 st.C nie powinien mieć większego negatywnego wpływu na sektor
rolniczy w naszym kraju. Problem powinien raczej dotyczyć gorących stref klimatycznych, w których wzrost średniej temperatury może uniemożliwić produkcję rolniczą, a nawet egzystencję. W naszym klimacie ocieplenie co najwyżej może wiązać się z wydłużeniem sezonu wegetacyjnego, wcześniejszym zakwitaniem roślin, zmianami w naturalnych cyklach rozwoju
roślin, zmianami w kalendarzu prac polowych (siew, żniwa, itp.) czy wzrostem możliwości uprawy roślin ciepłolubnych.

Już dziś właściwie w całej Polsce dobrze plonuje kukurydza, choć 20-30 lat temu dobre warunki do uprawy tej rośliny występowały tylko w niektórych rejonach. Samo ocieplenie klimatu mogłoby mieć dla polskiego rolnictwa pozytywne rezultaty.
Niestety tak nie jest. Wzrost stężenia gazów cieplarnianych w atmosferze, inicjujące globalne ocieplenie, destabilizuje klimat wprowadzając go w inny stan. Wiąże się to ze zmianami w przestrzennym rozkładzie opadów, częstotliwości występowania
susz, fal upałów i innych ekstremalnych zjawisk pogodowych. Zachodzące w naszym kraju ocieplenie, w wyraźny sposób zwiększyło liczbę dni z temperaturą równą i wyższą od 30 st. C.

W latach 1951-1980 w północnej i północno-wschodniej Polsce takich dni było średnio 2, w Wielkopolsce i Ziemi Lubuskiej – 6. Średnia obszarowa wynosiła 3,8 dnia rocznie. Natomiast w latach 2010-2019 dni upalnych średnio rocznie było aż 11, czyli trzykrotnie więcej.

Nasila się również częstotliwość występowania suszy. W okresie 1951-1981 w Polsce wystąpiło 6 susz – średnio co 5 lat; w okresie 1982-2011 susz było 18 – średnio co 2 lata. Od 2013 roku susze pojawiają się niemal corocznie.

ZMIANY W BILANSIE WODNYM

Niekorzystne zmiany zachodzą również w bilansie wodnym. Jak już wyżej zostało zaznaczone, w ostatnich latach wzrasta częstotliwość występowania susz. Susza kojarzy się przede wszystkim z brakiem opadów. Natomiast na terenie naszego kraju, obserwujemy coś odwrotnego. Następuje wręcz niewielki wzrost rocznej sumy opadów. Na terenie Polski można zaobserwować rosnący udział opadów w miesiącach zimowych, natomiast udział opadów letnich nie zmienia się lub wręcz maleje. Rosnące temperatury zimą powodują, że jest coraz mniej śniegu, którego topnienie było najważniejszym wiosennym źródłem zasilania gleb w wilgoć.

Coraz częściej występują opady intensywne, przekraczające 10 mm w ciągu doby. Podczas krótkotrwałego i gwałtownego
deszczu, woda szybko spływa do rzek, wywołując po drodze podtopienia i powodzie. Przesuszona gleba nie wchłania wody, przez co początek opadu spływa praktycznie powierzchniowo ograniczając retencję. Mniej jest natomiast umiarkowanych
opadów, a okresy bez deszczu się wydłużają. Skoro opadów jest tyle samo, a jednocześnie przy znacząco wyższej temperaturze powietrza występuje intensywniejsze parowanie, to bilans wody robi się ujemny – wysusza się gleba, spada poziom wód gruntowych, wysychają rzeczki, mokradła, rozlewiska i jeziora.

ZMIANY KLIMATYCZNE A CHOROBY I SZKODNIKI ROŚLIN I ZWIERZĄT

Zmiany klimatyczne sprzyjają również rozwojowi i rozprzestrzenianiu się różnych nowych chorób i szkodników upraw. Zauważa się coraz częściej występujące inwazje szkodników, które są szczególnie niebezpieczne dla starych odmian roślin i ras zwierząt. Przykładem patogenu, który dawniej nie występował w Polsce, jest omacnica prosowianka, wyrządzająca szkody w uprawach kukurydzy. Innym przykładem jest występująca zaledwie od kilku lat w Polsce, ćma bukszpanowa (Cydalima perspectalis), której larwy w 2020 r. wyrządziły wyjątkowo dużo szkód. Zielone gąsienice tego owada doprowadzają do zamierania całych roślin bukszpanu.

U naszego bydła zaczęła pojawiać się, dotychczas występująca w cieplejszym klimacie, tzw. choroba niebieskiego języka. Zmiany klimatyczne i ocieplenie są nieuniknione. Jak zauważa prof. Zbigniew Karaczun ze Szkoły Głównej Gospodarstwa
Wiejskiego: „Podstawą jest dostosowanie upraw do nowych warunków klimatycznych, przede wszystkim wyższej temperatury.
W Polsce oznacza to, że będziemy hodowali nowe odmiany, albo wręcz gatunki (…).”

Według ekspertów z dziedziny klimatologii, konsekwencje zmian klimatycznych w kontekście produkcji rolnej będą w przyszłości
znacząco odczuwalne, głównie w plonowaniu roślin uprawnych. Fakt ten wskazuje konieczność podjęcia działań adaptacyjnych zmniejszających negatywne skutki globalnego ocieplenia.

PRZECIWDZIAŁANIA

Za najważniejsze kierunki działań adaptacyjnych w naszym kraju wskazuje się:
• zwiększenie retencji wody w środowisku środowisku (odtwarzanie zalesień śródpolnych i oczek wodnych, utrzymywanie wody
w rowach melioracyjnych, zabezpieczanie torfowisk przed osuszaniem, ochrona przeciwpowodziowa, ochrona terenów źródliskowych);
• ograniczenie wykorzystania wody w rolnictwie (wodooszczędne technologie, uprawy o zmniejszonym zapotrzebowaniu na wodę);
• zwiększenie zasobu substancji organicznej w glebach, przyczyniające się do zwiększenia odporności gleb na przesuszanie;
• stosowanie nowych, bardziej odpornych na zmienne warunki klimatyczne, odmian roślin;
• odpowiedni dobór roślin w płodozmianie;
• optymalizacja wielkości i sposobu stosowania nawozów mineralnych;
• zmiany w technologii produkcji dostosowane do zmiennych warunków atmosferycznych (zmiany długości okresu wegetacji, dostosowanie terminu siewu);
• monitoring rozprzestrzeniania się chorób i szkodników oraz opracowanie agrotechnicznych metod ich zwalczania;
• stosowanie naturalnych barier, pozwalających na zatrzymanie wody w glebie lub ochraniających przed wpływem silnych wiatrów;
• optymalizacja warunków wypasu zwierząt;
• wspieranie bioenergii i efektywnego wykorzystania energii.

Zmiany klimatyczne w Polsce mogą przynieść korzyści, ale mogą również przysparzać wiele zagrożeń. W przyszłości trzeba będzie optymalnie wykorzystać zmiany pozytywne, natomiast skutecznie zaadaptować się do warunków niekorzystnych.

 

 

Grzegorz Walczak

Śląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego

Zainteresował Cię ten artykuł? Masz pytanie do autora? Napisz do nas tutaj
drukuj  
REKLAMA

Redakcja

Wydawca

WDR
ul. Modra 23
87-807 Włocławek
www.wydawnictwodr.pl

 

Tu nas znajdziesz

Napisz do nas


pozycje oznaczone * muszą być wypełnione