Jak ochronić glebę przed mroźnymi warunkami?

   Zima to okres względnego spoczynku w gospodarstwie. Dla gleby jednak to czas intensywnych procesów, które – jeśli nie zostaną odpowiednio zabezpieczone – mogą doprowadzić do jej degradacji. Erozja wodna i wietrzna, zbijanie struktury czy wymywanie składników pokarmowych to realne zagrożenia w okresie jesienno-zimowym. Dlatego warto podejmować konkretne działania, które pomogą utrzymać jakość gleby, ograniczyć straty i poprawić jej strukturę
do kolejnego sezonu.

1. Dlaczego zimowa ochrona gleby jest tak ważna?

   Gleba to podstawowy zasób każdego gospodarstwa. Jej urodzajność i struktura mają bezpośredni wpływ na wysokość i jakość plonów. Zimą, kiedy na polach nie rosną rośliny uprawne, podłoże jest szczególnie narażone na działanie czynników zewnętrznych, i tak:

• opady deszczu i topniejący śnieg mogą powodować erozję wodną i wypłukiwanie składników odżywczych
• wiatry prowadzą do erozji wietrznej, zwłaszcza na glebach lekkich
• brak okrywy roślinnej przyspiesza degradację struktury gruzełkowatej i sprzyja zaskorupianiu się powierzchni
• zbyt głęboka lub zbyt późna orka może zwiększyć podatność gruntu na zbijanie i zlewność.

   Właściwe działania podjęte jesienią i zimą pozwalają nie tylko ograniczyć te zagrożenia, lecz także poprawić stan gleby na przyszłość.

2. Poplony i międzyplony – skuteczna zimowa tarcza   

   Najlepszą ochroną gleby zimą jest okrywa roślinna. Jeśli nie została zasiana ozimina, warto zadbać o obecność poplonów, które spełniają wiele funkcji:

• chronią przed erozją, tworząc zwartą pokrywę
• wiążą azot, ograniczając jego wymywanie
• poprawiają strukturę gleby, dzięki systemowi korzeniowemu
• wzbogacają glebę w próchnicę, zwłaszcza w przypadku roślin bobowatych.

   Warto wybierać gatunki odporne na niskie temperatury, np.: żyto ozime, wykę ozimą, gorczycę białą czy facelię. Nawet jeśli poplon nie osiągnie dużej biomasy, jego obecność znacznie ograniczy degradację gleby i straty składników pokarmowych.

3. Mulczowanie – okrywa z resztek roślinnych

   Tam, gdzie nie udało się wysiać poplonów, warto rozważyć mulczowanie. Pozostawienie rozdrobnionych resztek pożniwnych na powierzchni pola ogranicza parowanie wody, chroni przed zaskorupianiem i wspiera mikroflorę glebową.
Jako mulcz można wykorzystać:
• słomę
• sieczkę po kukurydzy
• skoszone poplony
• przekompostowaną materię organiczną.

   Mulczowanie działa jak „kołdra” dla gleby – utrzymuje wilgoć, chroni przed wiatrem i wodą, a także wspomaga tworzenie próchnicy.

4. Orka zimowa – czy zawsze potrzebna?

   Tradycyjnie wykonywana orka przedzimowa (tzw. zagonowa) pomaga w niszczeniu chwastów i szkodników oraz poprawia strukturę gleby, która zimą ulega przemarznięciu. Jednak nie na każdej ziemi i nie w każdych warunkach jest ona korzystna. Nowoczesne podejście do uprawy gleby coraz częściej opiera się na minimalizacji ingerencji – czyli ograniczeniu liczby zabiegów mechanicznych i zachowaniu ciągłości pokrywy roślinnej.

5. Zimowe przerwy – czas na poprawę żyzności

   Zima to również dobry moment, by zadbać o odbudowę próchnicy i poprawę parametrów gleby. Choć nie wykonuje się wtedy aktywnych zabiegów, można:
• analizować wyniki badań gleby – pH, zawartość składników pokarmowych, zasobność w próchnicę
• planować wapnowanie (do wykonania po rozmarznięciu gleby)
• rozważyć stosowanie nawozów organicznych lub kompostów – wiosną, ale już teraz można przygotować pryzmy.

Pamiętaj! Gleba nie odpoczywa zimą – jeśli nie dasz jej ochrony, natura sama zdecyduje, co z niej zostanie do wiosny.

6. Ochrona gleby to inwestycja długofalowa

   Zimowa ochrona gleby nie daje spektakularnych efektów natychmiast, ale jej brak widać bardzo wyraźnie na wiosnę – w postaci:

• spływów powierzchniowych
• ubytku warstwy próchnicznej
• widocznych kolein i zagłębień
• trudności z wjazdem maszyn
• słabego startu upraw.

   Każde działanie podjęte przed nadejściem zimy – nawet tak proste, jak nieco wyższe ustawienie agregatu czy pozostawienie ścierni – ma znaczenie dla zdrowia i żyzności gleby.

   Zimowa jej ochrona to nie koszt, lecz inwestycja w przyszłość gospodarstwa. Gleba to żywy ekosystem, który – jeśli się o niego nie dba – szybko traci swoją wartość produkcyjną. Poplony, mulcz, unikanie zbędnej orki, odpowiednie planowanie nawożenia i ograniczenie erozji to działania, które przynoszą korzyści nie tylko na wiosnę, lecz także w dłuższej perspektywie. Warto poświęcić trochę czasu już teraz, by zadbać o to, co w rolnictwie najważniejsze – o ziemię.

ŁODR Bratoszewice