Akwaponika – sposób na zrównoważone rolnictwo

W czasach rosnącej presji na zrównoważone rolnictwo, kiedy martwią nas problemy z zasobami wody i wzrasta zapotrzebowanie na zdrową żywność, akwaponika jawi się jako bardzo obiecująca alternatywa. W Polsce, dzięki rozwojowi technologii i zainteresowaniu ekologicznymi praktykami, już zaczynają powstawać pierwsze nowoczesne farmy akwaponiczne.

Przełomowym momentem w polskim akwaponicznym ruchu było zapewne uruchomienie w 2023 roku pierwszej miejskiej farmy (AquaFarma we Wrocławiu). Powstała ona w ramach polsko-norweskiego projektu USAGE (Urban Stormwater Aquaponics Garden Environment) z udziałem Politechniki Warszawskiej. AquaFarma mieści się w trzech kontenerach morskich, adaptowanych do produkcji żywności. W jednym segmencie hodowane są zwierzęta wodne (na początek – raki czerwonoszczypcowe), w innych rosną warzywa liściaste (np. rukiew wodna, burak liściowy).

Założenie farmy w centrum miasta to wyraz przemyślanej koncepcji produkcji oraz przejaw dbałości o krótszy łańcuch dostaw i ograniczenie emisji CO₂, a ponadto wkład w edukację oraz promocję zdrowego, lokalnego odżywiania. AquaFarma staje się miejscem kontaktu mieszkańców z nowoczesnym, miejskim rolnictwem.

Korzyści płynące z takich systemów są wielorakie:
• oszczędność wody – dzięki recyrkulacji wody jej zużycie może być nawet kilkukrotnie niższe niż w tradycyjnym rolnictwie
• brak sztucznych nawozów i pestycydów – to naturalny obieg, w którym odchody ryb są przetwarzane przez bakterie na składniki odżywcze dla roślin, dzięki czemu wyklucza się użycie środków chemicznych
• efektywność przestrzenna i produkcyjna – na tej samej powierzchni można utrzymywać jednocześnie rośliny i ryby, co czyni systemy akwaponiczne bardziej intensywnymi i wydajnymi niż klasyczne pola czy stawy

• niezależność od warunków pogodowych oraz możliwość lokalizacji miejskiej – zamknięte systemy są niezależne od gleby i pogody, co pozwala na uprawę bez przeszkód, blisko konsumentów, nawet w dużych miastach
• zrównoważony rozwój i edukacja – akwaponika promuje świadome podejście do żywności, łączy produkcję z ochroną środowiska i może pełnić
funkcję edukacyjną.

Mimo że akwaponika może być samowystarczalnym systemem i ma wiele zalet, jest też kilka kwestii, które mogą ograniczać jej dynamiczny rozwój w naszym kraju. Trzeba mianowicie zwrócić uwagę na to, że:
• systemy tego typu wymagają inwestycji zarówno technicznych (zbiorniki, pompy, biofiltry, oświetlenie), jak i know-how (rzetelnej znajomości zasad hydroponiki, akwakultury i biologii wody)
• skala produkcji – choć miejskie farmy i małe instalacje są realne, trudno im obecnie konkurować z masową, konwencjonalną produkcją rolną lub akwakulturową, także pod kątem kosztów jednostkowych
• regulacje prawne i administracyjne – akwaponika łączy aspekty rolnicze i hodowlane, co rodzi pytania o klasyfikację działalności, normy sanitarno-weterynaryjne, dopłaty czy subsydia; w wielu przypadkach brak jest jasnych regulacji ułatwiających komercyjne wdrożenie tej technologii.

Te ograniczenia sprawiają, że akwaponika w Polsce często pozostaje na poziomie projektów pilotażowych, małych farm miejskich lub przedsięwzięć hobbystycznych, choć jest nowoczesna i z dużym potencjałem rozwoju.

Warto jednak pamiętać o istniejącym przydatnym zapleczu w postaci szklarni i tuneli foliowych gotowych do modernizacji, a także o tym, że rosnąca popularność żywności lokalnej i zrównoważonej sprzyjają wdrażaniu systemów akwaponicznych. W niektórych regionach, zwłaszcza na terenach zurbanizowanych, akwaponika może wspierać rozwój rolnictwa miejskiego, pozwalając na produkcję świeżych warzyw w pobliżu konsumentów, nawet na niewielkiej powierzchni.

To obiecująca, nowoczesna i ekologiczna metoda produkcji żywności, która w Polsce dopiero raczkuje, ale robi to z coraz większą determinacją. Dzięki projektom miejskim, startupom i rosnącej świadomości ekologicznej, mamy szansę na rozwój systemów zrównoważonego rolnictwa, które łączą hodowlę ryb i uprawę roślin w sposób efektywny i przyjazny środowisku.

Choć stoją przed nami wyzwania techniczne, organizacyjne i regulacyjne, to potencjał tej technologii jest bezapelacyjny. Dzięki akwaponice możemy zbliżyć produkcję żywności do konsumenta, ograniczyć zużycie zasobów i promować zdrowe, lokalne jedzenie.

A to w czasach kryzysów klimatycznych i globalnych wyzwań żywnościowych ma ogromne znaczenie.

ŁODR w Bratoszewicach

Zbigniew Łaptuta