Profilaktyka raka piersi w pigułce

Program wczesnego wykrywania raka piersi skierowany jest do kobiet w wieku 45-74 lat, które w ostatnich 2 latach nie wykonywały profilaktycznego badania mammograficznego oraz nigdy nie leczyły się z powodu raka piersi. Czułość badania mammograficznego ocenia się na 80-90%. 

Mammografia

Kobiety z dziedziczną predyspozycją do wystąpienia raka piersi, czyli u których w rodzinie występowały zachorowania na raka piersi lub raka jajnika wśród krewnych pierwszego stopnia (mama, siostra, córka), mają zalecane badania kontrolne częściej. Mammografię u kobiet w wieku 40-49 lat rozważa się w wypadku występowania czynników ryzyka. Kobiety powyżej 70 roku życia powinny raz w roku odwiedzać lekarza onkologa, który powinien podjąć decyzję o dalszym wykonywaniu mammografii. (W Polsce ostatnio rozszerzono zakres wieku kobiet mogących wykonać bezpłatne badanie piersi, dlatego gdy znajdują się poza normą wiekową, o badaniu najczęściej decyduje lekarz). 

Pamiętajmy, że zdjęć mammograficznych nie należy się obawiać, promieniowanie podczas badania zbliżone jest do promieniowania podczas zdjęcia rtg zęba. Niektóre kobiety mogą odczuwać pewien dyskomfort podczas ucisku piersi, który jest konieczny przy badaniu.

Co to jest system BIRADS?

Wyniki badania mammograficznego są sklasyfikowane przez radiologa według systemu BIRADS (Breast Imaging Reporting and Data System). Wyróżnia się 6 kategorii: 

BIRADS 0 - zmiany wymagające wykonania dodatkowych badań, 
BIRADS 1 - mammografia prawidłowa, 
BIRADS 2 - zmiany łagodne, 
BIRADS 3 - zmiany prawdopodobnie łagodne, 
BIRADS 4 - zmiany podejrzane, 
BIRADS 5 - zmiany złośliwe, 
BIRADS 6 - rozpoznany rak piersi.

Ultrasonografia

Jest to  badanie nieinwazyjne, dzięki czemu może być wykonywane wielokrotnie. Badanie USG piersi najczęściej zalecane jest pacjentkom między 20 a 40 rokiem życia. Ultrasonografii nie wykorzystuje się do badań przesiewowych. Natomiast jest to dobra metoda będąca uzupełnieniem mammografii i badania klinicznego. Lekarze często zalecają wykonywanie badania naprzemiennie, raz w roku USG i w kolejnym roku mammografia, potem kolejne USG. Dzięki temu mamy wykonane badanie piersi praktycznie co roku.  

Samobadanie piersi

Od 20 roku życia każda kobieta powinna wykonywać regularnie, raz w miesiącu, samobadanie piersi, natomiast raz w roku należy zgłosić się na to badanie do lekarza (ginekologa, chirurga lub onkologa). Chociaż badanie palpacyjne jako metoda wykrywania raka piersi cechuje się niską czułością rzędu 50%, to swoistość sięga aż 95%.

Gdzie najczęściej lokalizują się guzy piersi?

W 50% przypadków guz wykrywany jest w górnym-zewnętrznym kwadrancie piersi. 20% guzków znajduje się w obrębie brodawki i otoczki brodawki, 15% w kwadrancie górnym-wewnętrznym, w 11% dolnym-zewnętrznym. Najmniej, bo zaledwie 6% wykrywanych jest w kwadrancie dolnym-wewnętrznym.

Kiedy najlepiej badać piersi?

Najlepszym momentem do przeprowadzenia badania piersi jest 2-3 dzień po miesiączce. Jeżeli kobieta już nie miesiączkuje, powinna wybrać na badanie jeden, zawsze ten sam dzień w miesiącu. 

W jaki sposób badać piersi?

Badanie rozpoczynamy od oglądania piersi. Niepojąca powinna być przede wszystkim zmiana kształtu lub symetrii piersi. W trakcie badania obserwujemy także skórę. Zwracamy uwagę czy nie uległ zmianie jej kolor lub ucieplenie. Obserwujemy czy nie pojawiły się poszerzone naczynia, pofałdowanie, uwypuklenie, owrzodzenie skóry lub obraz tzw. skórki pomarańczy. Kobieta powinna zgłosić się do lekarza także gdy zaobserwuje wciągnięcie lub zmianę kształtu brodawki, wyciek z brodawki, drobne owrzodzenia i nie gojące się zmiany w obrębie brodawki. Konsultacji lekarskiej wymaga także ból piersi lub w jej okolicach. 

Badanie palpacyjne

Przeprowadza się je w dwóch pozycjach: siedzącej lub stojącej oraz w położeniu na plecach. Badanie w pozycji leżącej jest niezbędne do zbadania dolnych kwadrantów, szczególnie w przypadku większych piersi. Badanie palpacyjne rozpoczynamy od sprawdzenia, czy nie ma wycieku z brodawki. Opuszkami palców uciskając pierś i jej okolice poszukuj zgrubień i guzków. Badanie wykonujemy ruchami okrężnymi, półkolistymi i linijnymi, uciskając pierś płasko ułożonymi palcami. Zbadać należy całą pierś. Badanie kończymy, badając dół pachowy w poszukiwaniu powiększonych węzłów chłonnych. 

Czynniki ryzyka raka piersi

Ryzyko zachorowania na raka piersi wzrasta z wiekiem, szczególnie po 50 roku życia. Przebyty rak piersi zwiększa ponad 3-krotnie ryzyko zachorowania na raka drugiej piersi. Częściej nowotwór występuje u kobiet, których krewne (matka, siostra, córka) zachorowały na raka piersi. Kilka procent raków występuje rodzinnie, głównie jako efekt mutacji w genie BRCA1 i BRCA2. Ryzyko zachorowania jest podwyższone również u kobiet, które pierwszą miesiączkę miały przed 12 rokiem życia, przybyły menopauzę po 55 roku życia, nie rodziły lub pierwszy poród miały po 30 roku życia. Także sposób karmienia ma znaczenie, badania sugerują, że jedną z najprostszych i zarazem skuteczną metodą ochrony przed zachorowaniem na raka piersi jest karmienie piersią.

Profilaktyka raka piersi

Zapobieganie zachorowaniu poprzez zdrowy styl życia jest najważniejsze. Zwiększone ryzyko zachorowania na raka występuje u kobiet otyłych, z nadciśnieniem tętniczym i cukrzycą, dlatego tak ważna jest odpowiednia dieta i aktywność fizyczna. Wydaje się, że szczególnie zagrożone są te kobiety, u których tkanka tłuszczowa jest zlokalizowana na biodrach i wokół talii. Ten typ otyłości często występuje u kobiet niepłodnych. Należy ograniczyć spożywanie produktów bogatych w tłuszcze zwierzęce oraz zawierających konserwanty. Regularne spożywanie alkoholu, nawet w małych ilościach jest także czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania na raka. Warzywa i owoce, ryby oraz soja powinny być istotnym elementem naszej diety. Najzdrowsza jest żywność nisko przetworzona, naturalna, najlepiej pochodząca z upraw ekologicznych.

Hormony

Hormonalna terapia zastępcza, zwłaszcza długotrwała, zwiększa ryzyko zachorowania, dlatego powinna być stosowana tylko ze wskazań i pod kontrolą lekarza. Również niewielki wzrost ryzyka przypisuje się doustnej antykoncepcji, szczególnie u młodych kobiet palących papierosy.

Styl życia

Zapobieganie nadwadze i otyłości poprzez zrównoważoną dietę w połączeniu z badaniami profilaktycznymi stanowią najprostszy sposób ochrony przed nowotworem. Natomiast wczesne wykrycie raka piersi i wdrożenie odpowiedniego, specjalistycznego leczenia, bardzo często może doprowadzić do wyleczenia.