KOWR wspiera OZE

KOWR upowszechnia wiedzę dotyczącą możliwości wykorzystywania lokalnie dostępnych, odnawialnych źródeł energii, nowoczesnych technologii opartych na tych źródłach, ze szczególnym uwzględnieniem rozwiązań sprzyjających samowystarczalności energetycznej obszarów wiejskich i zmniejszających wpływ działalności rolniczej na jakość życia na obszarach wiejskich. KOWR regularnie organizuje cykle webinariów i szkoleń, a także warsztatów, połączonych z wizytami w działających biogazowniach rolniczych. Podejmowane działania kierowane są w szczególności do przedstawicieli jednostek samorządów terytorialnych, lokalnych przedsiębiorców, rolników, potencjalnie zainteresowanych inwestycjami OZE, organizacją spółdzielni energetycznych, liderów społecznych, mieszkańców  gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, w tym dzieci i młodzieży. Ponadto, KOWR prowadzi ogólnopolskie kampanie informacyjno-promocyjne promujące rozwiązania ukierunkowane na rozwój energetyki rozproszonej, w szczególności w zakresie biogazowni rolniczych i spółdzielni energetycznych. Uzupełnieniem powyższych działań są projekty specjalne oraz liczne publikacje artykułów w magazynach branżowych, kampanie telewizyjne i internetowe oraz promocja OZE podczas branżowych targów i konferencji.

W 2025 r. KOWR zrealizował m.in.: cykl szkoleń dla przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego nt. biogazowni rolniczych oraz zakładania i funkcjonowania spółdzielni energetycznych, szkolenia (w formie webinariów) dla pracowników administracji publicznej, przedstawicieli spółdzielni energetycznych oraz osób zainteresowanych tematyką spółdzielni energetycznych, warsztaty dla rolników i przedsiębiorców z sektora rolno-spożywczego z zakresu mikrobiogazowni rolniczych o mocy do 50 kW oraz biogazowni rolniczych o mocy 0,5 MW. Podczas realizacji ww. działań okazję do zdobycia lub poszerzenia wiedzy miało ok. 1 400 osób.

W 2026 roku KOWR planuje kontynuację działań realizowanych w latach poprzednich i realizację m.in.:

• 8 szkoleń dla przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego nt. biogazowni rolniczych oraz zakładania i funkcjonowania spółdzielni energetycznych,
• 6 szkoleń (w formie webinariów) dla pracowników administracji publicznej, przedstawicieli spółdzielni energetycznych oraz osób zainteresowanych tematyką,
• 4 warsztaty dla rolników i przedsiębiorców z sektora rolno-spożywczego z zakresu mikrobiogazowni rolniczych o mocy do 50 kW,
• 4 warsztaty z zakresu biogazowni rolniczych o mocy 0,5 MW.

Ponadto KOWR planuje realizację projektów informacyjno-promocyjnych: konkurs dla uczniów szkół podstawowych promujący wykorzystanie odnawialnych źródeł energii na terenach wiejskich i miejsko-wiejskich, kampania promująca odnawialne źródła energii, na terenach wiejskich i miejsko - wiejskich, połączona z konkursem fotograficznym, kampania internetowa promująca odnawialne źródła energii w serwisie Youtube oraz na stronach internetowych, w portalach ogólnych i branżowych, kampanie telewizyjna obejmująca emisję filmów i spotów promujących biogazownie rolnicze i spółdzielnie energetyczne w telewizji.

Aktualne informacje dot. działań prowadzonych i planowanych do realizacji przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa są dostępne są na stronie internetowej www.energiazrolnictwa.pl

Mając na uwadze szeroki zakres działań prowadzonych przez KOWR w ramach wsparcia odnawialnych źródeł energii, w szczególności w rolnictwie oraz różnorodność grup odbiorców do których działania KOWR są kierowane należy podkreślić, że działania KOWR przyczyniają się do dynamicznego rozwoju OZE.

Spółdzielnie energetyczne –lokalny sposób na tańszą energię

Transformacja energetyczna w Polsce coraz wyraźniej przesuwa się w stronę modeli lokalnych i zarazem rozproszonych. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabierają spółdzielnie energetyczne – forma organizacyjna łącząca cele gospodarcze, środowiskowe i społeczne. 
W ostatnich latach obserwujemy wyraźny wzrost liczby powstających spółdzielni energetycznych. Co raz więcej jest też inicjatyw, których celem jest informowanie i edukowanie lokalnych społeczności, aby nowopowstałe podmioty mogły funkcjonować prawidłowo. 

Motywacje tworzenia spółdzielni energetycznych mogą być różnorodne – od chęci obniżenia kosztów energii, przez zwiększenie niezależności energetycznej, po realizację celów klimatycznych.

Od 2021 r., kiedy w wykazie zamieszczono pierwszą spółdzielnię energetyczną, do dnia dzisiejszego do wykazu prowadzonego przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, zostało wpisane ponad 670 spółdzielni energetycznych zrzeszających ok. 1700 członków prowadzących działalność w zakresie wytwarzania energii elektrycznej na obszarach gmin wiejskich i miejsko-wiejskich.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii, spółdzielnia energetyczna może działać wyłącznie na rzecz spółdzielni i jej członków, co oznacza, że nie jest uprawniona do sprzedaży wytworzonych nadwyżek energii podmiotom trzecim – całość powinna zostać wykorzystana przez spółdzielców. 

Energia elektryczna, która zostanie wytworzona i zużyta przez spółdzielnię energetyczną lub jej członków jest zwolniona z części opłat zmiennych, w tym przede wszystkim z opłaty dystrybucyjnej. Rozwiązania zaproponowane w obecnych przepisach ww. ustawy są bardzo atrakcyjne i pozwalają na zmniejszenie rachunków za energię elektryczną nawet o kilkadziesiąt procent.

Proces tworzenia spółdzielni energetycznych nie jest pozbawiony wyzwań. Do najczęściej identyfikowanych barier należą: złożoność regulacyjna i interpretacyjna przepisów, ograniczenia infrastrukturalne, niedostateczna wiedza i brak doświadczenia inicjatorów, czy trudności w modelowaniu opłacalności przedsięwzięcia.

Przyszłość spółdzielni energetycznych w Polsce zależy przede wszystkim od stabilności regulacyjnej oraz dostępności narzędzi wsparcia. W dłuższej perspektywie spółdzielnie energetyczne mogą stać się jednym z filarów lokalnej transformacji energetycznej – szczególnie w kontekście rosnących kosztów energii i potrzeb dywersyfikacji źródeł. Warunkiem jest nie tylko aspekt legislacyjny, ale również wzmacnianie świadomości i kompetencji uczestników rynku.

Stabilne źródło energii – biogaz rolniczy

Biogaz rolniczy zajmuje szczególne znaczenie w transformacji energetycznej obszarów wiejskich. Polska jako kraj typowo rolniczy, z mocno rozwiniętym przemysłem rolno-spożywczym, jest idealnym miejscem do rozwoju tego odnawialnego źródła energii. Według dostępnych szacunków, krajowy potencjał surowców, które mogą zostać wykorzystane do produkcji biogazu rolniczego, pozwala na wytworzenie około 8 mld m3 biogazu rolniczego albo około 5 mld m3 biometanu rocznie. 

W 2025 r. w biogazowniach rolniczych przetworzono 7,7 mln ton różnego rodzaju biomasy, z czego około 90% stanowiły surowce odpadowe pochodzące z rolnictwa oraz przemysłu rolno-spożywczego. Najczęściej wykorzystywane surowce to wywar pogorzelniany, odchody zwierzęce oraz pozostałości z owoców i warzyw.

W procesie fermentacji metanowej ww. surowców, w ubiegłym roku wytwórcy wytworzyli blisko 515 mln m3 biogazu rolniczego, co stanowi zaledwie około 6% posiadanego potencjału. Zdecydowana większość ww. biogazu została przeznaczona do wytworzenia energii elektrycznej. Tej energii wyprodukowano blisko 1,1 TWh, co teoretycznie wystarczyłoby do zapewnienie rocznych potrzeb energetycznych dla około 450 tysięcy gospodarstw domowych.

Produkcja energii elektrycznej to jednak tylko część potencjału, jakim dysponuje biogazownia rolnicza, ponieważ podczas spalania gazu silniki prądotwórcze generują również spore ilości ciepła. Ciepło to może być dostarczane do sąsiadujących budynków gospodarczych i mieszkalnych, a także do zakładów przemysłowych oraz budynków użyteczności publicznej, takich jak szkoły, kościoły, hale widowiskowo-sportowe czy ośrodki zdrowia.

Dodatkowo, w procesie produkcji biogazu rolniczego wytwarzana jest masa pofermentacyjna, która może być wykorzystywana jako wartościowy nawóz organiczny o oczekiwanej przez rolników strukturze azotowej. Wśród wielu zalet tego nawozu na szczególną uwagę zasługuje brak odoru – w porównaniu do gnojowicy, masa pofermentacyjna jest niemal bezzapachowa, co jest niewątpliwie korzyścią dla mieszkańców obszarów wiejskich. W ubiegłym roku uzyskano ponad 6 mln ton masy pofermentacyjnej.

Biogazownie rolnicze to nie zawsze duże i drogie instalacje. Coraz większym zainteresowaniem rolników cieszą się mikrobiogazownie rolnicze, czyli instalacje, których moc nie przekracza 50 kW.

Obecnie w Polsce działa 79 takich instalacji. Inwestorami są przede wszystkim producenci mleka, hodowcy bydła opasowego oraz trzody chlewnej. Do zasilania instalacji wykorzystują głównie odpady z gospodarstwa, takie jak gnojowica.Mikrobiogazownie rolnicze idealnie wpisują się w koncepcję gospodarki obiegu zamkniętego – z jednej strony utylizują odpady z gospodarstwa, a z drugiej produkują energię elektryczną, ciepło oraz nawóz.

Dodatkowymi argumentami zachęcającymi do budowy mikrobiogazowni rolniczych są uproszczone procedury administracyjne związane z budową, a także gwarancja przyłączenia instalacji do sieci elektroenergetycznej (w ramach istniejącej mocy przyłączeniowej).W związku z licznymi programami pomocowymi i prowadzonymi kampaniami informacyjnymi w ostatnich latach biogazowni przybywa. W 2025 r. uruchomiono 39 nowych instalacji, w tym 13 mikrobiogazowni rolniczych.

Łącznie, w Polsce funkcjonuje 285 instalacji biogazowych, z czego 79 to mikroinstalacje służące do wytwarzania energii elektrycznej z biogazu rolniczego.Dobrze dobrana wielkość biogazowni rolniczej, lokalna baza surowców, a także współpraca ze społecznością w danej gminie, to klucz do przyszłości zrównoważonej energii na obszarach wiejskich.

źródło: KOWR