Spółki KOWR filarem bezpieczeństwa żywnościowego i postępu biologicznego

Znaczenie spółek hodowlanych KOWR

Obecnie KOWR sprawuje nadzór właścicielski na 31 spółkami. Ze względu na wiodący kierunek prowadzonych prac hodowlanych można wydzielić 3 grupy spółek: 

• spółki hodowli zwierząt gospodarskich (bydło, świnie i owce) – 17, 
• spółki hodowli koni i stada ogierów – 13, 
• jedna spółka hodowli roślin. 

Funkcjonują one w warunkach pełnej konkurencji rynkowej, jednak realizują równocześnie zadania o charakterze publicznym i strategicznym. Oznacza to konieczność łączenia rachunku ekonomicznego z długofalowym interesem państwa.

Priorytetem państwa jest zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego. Dlatego szczególnego znaczenia nabiera stabilność krajowych zasobów genetycznych oraz ciągłość podaży materiału siewnego i zarodowego. Posiadanie tych zasobów stwarza warunki dla stabilizacji cen nośników postępu na rynku krajowym oraz zabezpiecza potrzeby polskiego rolnictwa, w przypadku wystąpienia niekorzystnych zjawisk w skali międzynarodowej. Działalność spółek KOWR stanowi fundament postępu biologicznego w polskim rolnictwie, który jest obecnie uważany za najważniejszy czynnik, oddziałujący na wzrost efektywności rolniczej, zarówno z punktu widzenia wzrostu ilości, jak i jakości produktów rolnych. Odgrywają one wiodącą rolę w kreowaniu i upowszechnianiu postępu biologicznego, który w postaci nowych odmian roślin oraz kolejnych pokoleń zwierząt hodowlanych, jest dostępny dla krajowego rolnictwa. 

Spółki KOWR nie stanowią alternatywy dla rynku, lecz są jego stabilizatorem. Zapewniają bezpieczeństwo genetyczne państwa, amortyzują wstrząsy podażowe oraz przeciwdziałają nadmiernej koncentracji materiału hodowlanego.
Brak krajowej hodowli mógłby skutkować wzrostem cen materiału siewnego i zarodowego, obniżeniem jego jakości oraz uzależnieniem strategicznym od zagranicznych podmiotów. Utrzymanie własnych programów hodowlanych zwiększa odporność systemu żywnościowego w sytuacjach kryzysowych. Spółki nadzorowane przez KOWR są jednym z kluczowych filarów tej odporności oraz stanowią strategiczną infrastrukturę państwa, łącząc efektywność ekonomiczną z realizacją zadań publicznych.

PlantiCo – jedyna spółka roślinna KOWR

Jedną spośród tzw. spółek strategicznych nadzorowanych przez KOWR, jest „PlantiCo - Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Zielonki” Sp. z o.o. Łączy trzy duże marki polskiej hodowli roślin warzywniczych: „PlantiCo”, Krakowską Hodowlę i Nasiennictwo Ogrodnicze „POLAN” Sp. z o.o. i „Spójnię” Hodowlę i Nasiennictwo Ogrodnicze Sp. z o.o.

Tu dzięki pracy hodowców i wieloletnim badaniom, powstają nowe, wydajne odmiany ogórków, pomidorów, fasoli, rzodkiewki czy kapusty, które później trafiają do plantatorów warzyw, właścicieli gospodarstw i działkowców. Dorobek hodowlany połączonych spółek jest imponujący i obejmuje obecnie ponad 350 odmian warzyw oraz 230 odmian kwiatów. Odmiany warzyw są z roku na rok uszlachetniane pod względem plenności, zdrowotności roślin oraz przydatności do przetwórstwa, zwiększając tym samym bezpieczeństwo żywnościowe w Polsce. Stanowią też źródło krajowych zasobów genetycznych, które wprowadzane do uprawy pozytywnie wpływają na zachowanie bioróżnorodności oraz gwarantują dostęp rolników do dobrej jakości nasion krajowych odmian warzyw, przystosowanych do warunków klimatycznych i glebowych Polski. 
W 2025 r. Spółka zarejestrowała w Krajowym Rejestrze Odmian 9 nowych odmian warzyw: marchwi, pomidora i ogórka gruntowego, a w roku bieżącym kolejnych 6 odmian ogórka gruntowego oraz pomidora. Podczas targów GARDENIA spółka PlantiCo – Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Zielonki sp. z o.o., otrzymała tytuł LIDERA TRENDÓW 2025, dla innowacyjnych produktów ogrodniczych przyznawany przez Ogrodniczy Magazyn Branżowy – LIDER BIZNESU.

Spółki hodowli zwierząt gospodarskich

Podstawowym celem pracy hodowlanej, prowadzonej w nadzorowanych przez KOWR spółkach zajmujących się hodowlą zwierząt, jest produkcja materiału zarodowego dla doskonalenia populacji masowej zwierząt gospodarskich. Prowadzone jest ono zgodnie z wewnętrznymi programami hodowli, opracowanymi w oparciu o krajowe programy doskonalenia ras: bydła, świń, owiec oraz koni. Rola i znaczenie spółek w realizacji tych programów, ze względu na wysoki potencjał genetyczny utrzymywanych zwierząt, jest bardzo duża. Do podstawowych celów działalności spółek, zalicza się ochronę zasobów genetycznych, wdrażanie nowych technologii oraz zaopatrywanie hodowli krajowej w najwyższej jakości materiał hodowlany.

Hodowlę bydła mlecznego prowadzi łącznie 29 spółek, hodowlę bydła mięsnego 6 spółek, hodowla świń prowadzona jest w 3 spółkach, natomiast hodowla owiec i produkcja owczarska prowadzona jest w 4 spółkach.

W oborach spółek, hodowanych jest pięć ras bydła użytkowanego w kierunku mlecznym: polska holsztyńsko-fryzyjska (PHF) w dwóch odmianach (HO – czarno biała i RW – czerwono biała), polska czerwono-biała (ZR), jersey (JE), polska czerwona (RP) oraz simental (SM). Łącznie w spółkach KOWR utrzymywanych jest ponad 53,5 tys. sztuk bydła mlecznego, w tym prawie 22,2 tys. krów mlecznych. Najbardziej liczna w spółkach KOWR jest rasa PHF (21,2 tys. sztuk).

Nowoczesna obora w SK Pępowo

Krowy stanowią jedynie ok. 2,8% krów będących pod kontrolą użytkowości w kraju, jednak od tej stosunkowo małej populacji pochodzi prawie połowa postępu hodowlanego bydła mlecznego w Polsce. Średnia wydajność mleka od krowy w stadach KOWR na koniec 2025 r., wyniosła 12 321 kg. Stada zarodowe KOWR reprezentują bardzo wysoki poziom genetyczny, dlatego też do jego utrzymania korzystają z zasobów genetyki krajowej i światowej, używając do kojarzeń nasienie wybitnych buhajów. 

W 2025 r.  spółki sprzedały 1476 krów oraz 1505 jałowic cielnych. Ogólna produkcja mleka w 2025 r. we wszystkich spółkach wyniosła ponad 254,9 mln litrów, a ilość sprzedanego mleka w stosunku do udojonego osiągnęła poziom 96,7%. Całość sprzedanego mleka była najwyższej jakości.
Hodowla bydła mięsnego prowadzona jest w 6 spółkach nadzorowanych przez KOWR. Na koniec 2025 r. stan pogłowia krów wynosił 428 szt. Prowadzona jest hodowla bydła mięsnego ras: limousine, hereford oraz highland. Głównym celem hodowli bydła mięsnego, jest maksymalizacja postępu genetycznego, dla cech o dużym znaczeniu dla zrównoważonej produkcji wołowiny oraz sprzedaż zwierząt hodowlanych o wysokiej wartości genetycznej. Hodowla świń prowadzona jest w oparciu o stado ponad 440 sztuk loch objętych oceną. W stadach spółek hodowane są rasy świń wykorzystywane w programie doskonalenia: wielka biała polska (wbp), polska biała zwisłoucha (pbz) i duroc.W 2025 r. liczba sprzedanych świń wyniosła 9 948 szt., w tym sprzedaż 381 szt. materiału hodowlanego (knurków i loszek), 1 545 prosiąt i 8 022 szt. tuczników.

W czterech spółkach KOWR prowadzona jest też hodowla owiec i produkcja owczarska.  W 2025 r. średnia liczba matek wyniosła 905 szt.  Hodowane są następujące rasy owiec: merynos polski, merynos polski w starym typie, berrichon du cher oraz suffolk. Spółki prowadzą sprzedaż jagniąt rzeźnych oraz materiału zarodowego – tryków hodowlanych oraz jarek. W 2025 r. sprzedano łącznie 23 tryki hodowlane, 61 jarek oraz 913 jagniąt.

Hodowla koni w spółkach KOWR

Wśród spółek o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej, 13 z nich samodzielnie prowadzi hodowlę koni (stadniny koni i stada ogierów), a 3 jednostki wchodzą organizacyjnie w struktury innych spółek (np. Stado Ogierów Książ przyłączono do Ośrodka Hodowli Zarodowej Kamieniec Ząbkowicki). 

Spółki te hodują osiem krajowych ras koni. Hodowla koni w stadninach KOWR, prowadzona jest w celu doskonalenia najcenniejszego materiału genetycznego, dla potrzeb krajowej hodowli oraz zachowania rodzimych ras. Konie ras szlachetnych użytkowane są w czterech konkurencjach sportu jeździeckiego tj: ujeżdżeniu, skokach przez przeszkody, WKKW oraz powożeniu zaprzęgami jedno i parokonnymi oraz w szeroko pojętej rekreacji konnej. Najbardziej rozpoznawalne są konie arabskie czystej krwi ze Stadnin Koni w Janowie Podlaskim i Michałowie. 

Spółki będące pod nadzorem KOWR, utrzymywały na początku tego roku łącznie około 2300 koni, w tym 704 klacze elitarne i 203 ogiery hodowlane.

Stadnina Koni Nowe Jankowice poleca mleko klaczy

Główną działalnością spółki jest hodowla koni rasy Polski Koń Zimnokrwisty. W kwietniu tego roku w stajni w Mędrzycach oddano do użytku profesjonalne stanowiska do dojenia klaczy. Mleko klaczy charakteryzuje się składem bardzo zbliżonym do mleka ludzkiego. Jest bogatym źródłem wolnych aminokwasów. Dzięki temu, wspomaga regenerację po stresie i zmniejsza drażliwość. Pomaga w walce z zespołem przewlekłego zmęczenia (CFS). Pozytywnie wpływa na układ nerwowy, poprawiając samopoczucie zarówno w krótkim, jak i długim okresie. Mleko zawiera około 40 składników biologicznych, w tym kluczowy enzym – lizozym, który wykazuje silne działanie antybakteryjne i przeciwzapalne. Zawiera kwasy omega-3 i omega-6 oraz witaminy z grupy B, które pomagają normalizować poziom cholesterolu i ciśnienie krwi. 

Współczesna dietetyka coraz bardziej docenia mleko klaczy jako istotny element wsparcia pacjentów onkologicznych. Należy podkreślić, że jest ono cenione jako produkt wspomagający organizm, a nie jako lek zastępujący terapię medyczną. W kontekście onkologii mleko klaczy pomaga w regeneracji organizmu wyniszczonego chemioterapią i radioterapią. Wspomaga usuwanie toksyn i przyspiesza rekonwalescencję po intensywnych zabiegach medycznych. Jest doskonałym źródłem białka dla pacjentów, u których mleko krowie wywołuje dolegliwości trawienne. 
Pozyskiwanie mleka od klaczy ma wielowiekową tradycję na świecie, jednak w Polsce rozwija się dopiero od kilku lat. Jest jednak kierunkiem bardzo rozwojowym ze względu na zapotrzebowanie rynkowe na ten surowiec, w związku z cennymi właściwościami mleka klaczy. Z tego powodu stadnina w Nowych Jankowicach, podjęła współpracę z uczelniami, ukierunkowaną na badania naukowe nad jakością i składem mleka, przebiegiem i możliwością stymulacji laktacji, itp. 

Wpływ spółek na rozwój nowoczesnego rolnictwa    

Prowadzenie rodzimej hodowli roślin i zwierząt, jest niezbędnym warunkiem, koniecznym do rozwoju nowoczesnego rolnictwa, a także do jego zabezpieczenia w sytuacjach kryzysowych. Prowadzenie własnych programów hodowlanych uniezależnia od ewentualnych chorób czy epidemii w innych krajach, jak również pozwala realizować własne cele hodowlane, które nie zawsze są zbieżne z celami zagranicznych firm hodowlanych. 
Produkcja materiału hodowlanego w spółkach KOWR w oparciu o krajowe programy hodowlane ma także aspekt cenowy. Brak rodzimego, wartościowego materiału genetycznego może spowodować wzrost cen zwierząt hodowlanych i materiału siewnego oferowanego przez firmy zagraniczne lub obniżyć jego jakość przy zachowaniu podobnej ceny. Dlatego spółki KOWR ze względu na prowadzoną działalność należą do podmiotów gospodarczych o charakterze strategicznym.

źródło: KOWR