Choroba guzowatej skóry bydła

Widoczne guzki i pęknięcia w trakcie trwania choroby guzowatej skóry (Fot. EuFMD The European Commission for the Control of Foot and Mouth Disease)

Źródła zakażenia

Do zakażenia może dojść poprzez:

• stawonogi pijące krew (komary, kleszcze, kuczmany), 
• zakażenie płodu przez matkę, 
• zakażenie cieląt poprzez mleko lub kontakt ze zmianami skórnymi na strzykach, 
• nasienie (w trakcie krycia naturalnego lub inseminacji),
• ślinę, wydzielinę nosową, strupy,
• pośrednio – za pośrednictwem skażonego sprzętu, paszy, narzędzi. 

Objawy

Okres inkubacji wynosi od 1 do 5 tygodni, choroba przebiegać może bezobjawowo, łagodnie lub ciężko. Objawami są:

• wysoka gorączka,
• twarde guzki skórne (szczególnie na głowie, szyi, wymieniu i w okolicy krocza),
• powiększone węzły chłonne,
• obrzęki skóry,
• brak apetytu, osowiałość,
• zmniejszenie wydajności mlecznej,
• wyciek surowiczy lub ropny z nozdrzy i spojówek,
• owrzodzenia błon śluzowych,
• zapalenie spojówek i rogówki, 
• poronienia,
• zapalenie jąder,
• wtórne zapalenia płuc i gruczołu mlekowego,
• martwice skóry, które po odpadnięciu pozostawiają głębokie ubytki.

Zapobieganie

LSD najczęściej rozwija się latem i w warunkach wilgotnych, dotychczas występował w krajach Afryki i Bliskiego Wschodu, jednak w 2025 roku epizootia znacząco dotknęła Francję. W Unii Europejskiej główną metodą zwalczania choroby jest ubój chorych i podejrzanych o zakażenie zwierząt, utylizacja padłych osobników i innych sprzętów i materiałów podejrzanych o skażenie. We Francji odbyły się protesty rolników związane z brakiem akceptacji protokołu zwalczania choroby. Obecnie Komisja Europejska skłania się do rozważenia opracowania nowych protokołów, w których będą ujęte szczepienia. Aktualnie w UE szczepienia są zakazane ze względu na to, że wcześniej wprowadzone szczepionki na rynek mogły wywoływać objawy tej choroby. W 2025 roku została opracowana i dopuszczona nowa szczepionka Biolumpivaxin, pierwsza na świecie w pełni bezpieczna. Dopóki nie pojawi się szczepionka zatwierdzona do użytku należy być czujnym oraz stosować profilaktykę.  

Aby zapobiec wystąpieniu choroby należy zwrócić szczególną uwagę na izolację zwierząt podejrzanych o chorobę, ograniczyć kontakt między stadami, stosować zasady bioasekuracji, stosować kwarantannę dla zwierząt nowo zakupionych, wprowadzać do stada zwierzęta ze znanego źródła zaopatrzone w kompletną dokumentację. Istotne również jest zwalczanie owadów poprzez środki chemiczne i mechaniczne, a także stosowanie repelentów w celu ochrony zwierząt przed owadami rozpoznanymi jako wektory.

Co zrobić, gdy LSD się pojawi

W momencie podejrzenia lub wystąpienia LSD w gospodarstwie należy bezzwłocznie powiadomić Powiatowego Lekarza Weterynarii. Inspekcja Weterynaryjna podejmie działania mające na celu najszybszą likwidację ogniska oraz niezwłoczne przeprowadzenie uboju sanitarnego. Następuje szereg działań, aby nie dopuścić do rozprzestrzenia się wirusa. Lekarz Weterynarii unieszkodliwia zwłoki zwierząt, ustala źródła choroby, nakazuje zniszczenie lub obróbkę produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego lub paszy i przedmiotów podejrzanych o skażenie wirusem. Ustanawia obszar zapowietrzony o promieniu co najmniej 20 km wokół ogniska i obszaru zagrożonego o promieniu co najmniej 50 km wokół ogniska. 
W gospodarstwie, w którym stwierdzono chorobę konieczna jest dezynfekcja preparatami unieszkodliwiającymi wirusa LSD. 
Na podstawie objawów można wykonać badanie laboratoryjne metodą PCR lub testy serologiczne, które wykrywają chorobę. 
Choroba guzowatej skóry u bydła nie stanowi zagrożenia dla zdrowia ludzi, aczkolwiek praca ze zwierzętami chorymi oraz z materiałem zakaźnym w laboratoriach wymaga szczególnych zasad bezpieczeństwa.