Biologiczna i chemiczna ochrona kukurydzy przed szkodnikami

Aktualnie najczęściej odnotowuje się pojawy: omacnicy prosowianki, ploniarki zbożówki, mszyc, wciornastków, lokalnie także ptaków, zwierzyny łownej, skoczków, drutowców, rolnic, słonecznicy orężówki, urazka kukurydzianego i innych.

Aby zminimalizować negatywny wpływ szkodników na wysokość i jakość plonów kukurydzy, podejmuje się działania zmierzające do ograniczania ich liczebności. Istnieją cztery sposoby postępowania:

• metoda agrotechniczna – polega na stosowaniu prawidłowego płodozmianu, dokładnym rozdrabnianiu resztek pożniwnych, terminowych siewach i zbiorach plonu, ograniczaniu zachwaszczenia, zbilansowanym nawożeniu, zabiegach uprawowych, które poprawiają warunki wzrostu kukurydzy i jednocześnie utrudniają rozwój szkodników
• metoda hodowlana – zachęca do poszukiwania na rynku (choćby w oparciu o badania COBORU) odmian, które mają potwierdzoną niższą podatność na działanie szkodników (głównie omacnicy prosowianki), a zarazem charakteryzują się wysokim potencjałem plonotwórczym

• metoda biologiczna – obejmuje zastosowanie zarejestrowanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (jako środki ochrony roślin) biopestycydów mikrobiologicznych; można aplikować także biopreparaty z makroorganizmami, które w Polsce są zwolnione z obowiązku rejestrowania

• metoda chemiczna – polega na użyciu zarejestrowanych na określone gatunki zoocydów i fungicydów; aby zapobiegać wystąpieniu zjawiska uodparniania się agrofagów na substancje czynne, należy stosować rotację grup chemicznych.

W integrowanej ochronie kukurydzy przed szkodnikami metody niechemiczne zawsze mają pierwszeństwo użycia, zwłaszcza dlatego, że regularnie stosowane na jak największym obszarze mogą ograniczać namnażanie się części pasożytniczych gatunków. Zarówno ochrona biologiczna, jak i chemiczna wymagają prowadzenia dokładnego monitoringu uprawy pod kątem obecności gatunków zwalczanych. Służy to ustaleniu optymalnego terminu przeprowadzenia zabiegów ochrony roślin.

Ochrona biologiczna

Na ten moment biologiczna ochrona kukurydzy przed szkodnikami nie prezentuje się imponująco, bo ogranicza się tylko do dwóch szkodników. Są to jednak te najgroźniejsze, czyli omacnica prosowianka istonka kukurydziana.

Wiosną 2026 roku w uprawie kukurydzy zwyczajnej, prowadzonej w monokulturze, można będzie zastosować biopreparat nematologiczny zawierający nicień Heterorhabditis bacteriophora (nie jest konieczna rejestracja jako ś.o.r.). Jest on przeznaczony do ograniczania liczebności larw stonki kukurydzianej na monokulturach. Jego użycie wymaga jednak aplikatora do nawozów płynnych, montowanego przy siewniku w celu podawania nicieni w rzędy wysiewanej kukurydzy. Inwazyjne larwy tego pożytecznego nicienia będą w wilgotnej glebie same poszukiwać larw stonki i na nich pasożytując, doprowadzą do ich śmierci.

Największą rolę w biologicznej ochronie kukurydzy odgrywa jednak zastosowanie biopreparatów z błonkówkami kruszynka. Służą one do ograniczania jaj omacnicy prosowianki, a pośrednio także jaj słonecznicy orężówki, piętnówek czy też rolnic, jeżeli także znajdują się na roślinach. Biopreparaty z kruszynkiem nie mogą być magazynowane. Są produkowane pod konkretne zamówienia (składane u dystrybutorów zwykle od lutego do kwietnia bądź maja danego roku).

W kukurydzy zwyczajnej z reguły kruszynka wykłada się z chwilą wykrycia nalotu pierwszych motyli omacnicy prosowianki bądź znalezienia pierwszych złóż jaj. W zależności od roku i regionu kraju biopreparaty przeważnie rozkłada się w pierwszej lub drugiej połowie czerwca, a niekiedy  dopiero od pierwszej dekady lipca. Drugie wyłożenie zwykle następuje po 7–10 dniach.

Dystrybutorzy kruszynka sami prowadzą własny monitoring pojawu omacnicy prosowianki, co pomaga im przewidywać terminy dostaw biopreparatów do kraju. Środki te nie wymagają rejestracji, a ich działanie opiera się na wykorzystaniu różnych gatunków kruszynka. Aplikowane są w postaci: kartonowych, biodegradowalnych zawieszek, kulek, boksów lub luźnego materiału, który znajduje się na odpowiednim nośniku.

W zależności od produktu stosowany jest T. evanescens, T. brassicae lub mieszanina obu gatunków, a aplikację przeprowadza się: ręcznie, za pomocą rozrzutnika kulek, z użyciem dronów, wiatrakowców czy samolotów.

Zalecane dawki mieszczą się zwykle w zakresie od około 100 do ponad 300 tys. kruszynków na hektar, przy jednym lub dwóch zabiegach w sezonie. Biopreparaty te stanowią ekologiczne iskuteczne narzędzie ograniczania omacnicy, wpisujące się w założenia integrowanej ochrony roślin.

Ochrona chemiczna

Ochrona chemiczna kukurydzy jest ograniczona jedynie do kilku szkodników. Na szczęście obejmuje większość tych, które stanowią poważne zagrożenie dla wysokości plonów. Nadal jednak brakuje zarejestrowanych preparatów do zwalczania ploniarki zbożówki. Do dyspozycji plantatorów pozostają zaprawy zoocydowe, mikrogranulaty doglebowe, moluskocydy, a także nalistne środki owadobójcze.
W sezonie wegetacyjnym 2026 do ochrony przed szkodnikami glebowymi i ptakami dostępnych jest kilka zapraw nasiennych o działaniu zoocydowym.

Przeciwko drutowcom oraz larwom stonki kukurydzianej stosuje się preparaty: Force 20 CS (teflutryna) oraz Lumiposa 625 FS (cyjanotraniliprol); ta ostatnia dodatkowo chroni także przed rolnicami. Do zwalczania rolnic i drutowców wykorzystuje się również preparat Fortenza 600 FS oparty na tej samej substancji czynnej.

Do odstraszania ptaków żerujących na wysiewanych nasionach przeznaczony jest preparat Korit 420 FS (ziram). Wszystkie te środki są aktualnie zarejestrowane w Rejestrze Środków Ochrony Roślin MRiRW (stan na 17.02.2026).

Od kilku lat w uprawach kukurydzy dostępne są także mikrogranulaty doglebowe aplikowane rzędowo w trakcie siewu kukurydzy (skierowane do walki przeciwko drutowcom i larwom stonki kukurydzianej).

Najszerszą grupę stanowią środki zawierające teflutrynę, przeznaczone do zwalczania obu tych szkodników.

Uzupełnieniem są preparaty oparte na cypermetrynie, przeciwdziałające drutowcom i larwom stonki, a także środki z lambdacyhalotriną, stosowane w ochronie przed drutowcami. Wszystkie wymienione substancje czynne posiadają rejestrację na sezon wegetacyjny 2026.
Bardzo rzadko zdarza się, aby zasiewom kukurydzy poważnie zagroziły ślimaki nagie, ale warto wiedzieć, że dla tej rośliny są zarejestrowane granulaty w postaci moluskocydów aplikowanych posypowo na glebę.

W ochronie upraw wykorzystywane są środki oparte na metaldehydzie, a zarejestrowano je do zwalczania ślimaków nagich w kilku formulacjach. Alternatywę stanowią preparaty zawierające fosforan żelaza lub pirofosforan żelaza, również przeznaczone do ograniczania liczebności tych szkodników.

W późniejszym okresie wegetacji stosowane są insektycydy nalistne, które aktualnie poddano zarejestrowaniu. Służą do ograniczania liczebności mszyc, omacnicy prosowianki, chrząszczy stonki kukurydzianej oraz słonecznicy. Preparaty dzielą się na kilka grup, w zależności od substancji czynnej, z których każda działa na określone szkodniki. Do stosowania zarejestrowano preparaty zawierające lambdacyhalotrynę (do zwalczania mszyc oraz gąsienic omacnicy prosowianki). Środki oparte na mieszaninie deltametryny i flupyradifuronu są zarejestrowane przeciwko mszycom, omacnicy, chrząszczom stonki kukurydzianej oraz gąsienicom słonecznicy orężówki. Preparaty z acetamiprydem oraz mieszaniny acetamiprydu i lambdacyhalotryny używane są z kolei do zwalczania gąsienic omacnicy oraz chrząszczy stonki kukurydzianej.
Dodatkowo przeciwko omacnicy prosowiance stosuje się także środki zawierające chlorantraniliprol oraz tebufenozyd.

PROGI EKONOMICZNEJ SZKODLIWOŚCI

Progi ekonomicznej szkodliwości są ustalone jedynie dla kilku szkodników kukurydzy (tabela 1).

Tabela 1. Progi ekonomicznej szkodliwości
szkodników kukurydzy

mgr inż. Łukasz Siekaniec,
dr hab. inż. Paweł K. Bereś, prof. IOR – PIB
Instytut Ochrony Roślin – PIB
Terenowa Stacja Doświadczalna w Rzeszowie