Enzootyczna białaczka u krów (EBB)

Etiologia

Za swoisty czynnik chorobotwórczy uznano Oncornavirusa typu C, należącego do grupy retrowirusów, rodziny Retroviridae. W temperaturze 56°C ginie w ciągu 30 minut, a w mleku ogrzanym do 60°C jest inaktywowany w ciągu minuty. Wirus enzootycznej białaczki bydła powoduje powstawanie u zakażonego bydła swoistych przeciwciał w surowicy.

Źródła i drogi zakażenia

Głównym źródłem zarazka są zarówno zwierzęta chore z objawami klinicznymi, jak i zwierzęta w okresie wylęgania choroby oraz chorujące bezobjawowo. Szerzenie się choroby odbywa się:
– horyzontalnie – przez kontakt zwierząt chorych ze zdrowymi,
– wertykalnie – z matki na potomstwo przez zakażenie śródmaciczne lub przez siarę i mleko oraz drogą jatrogenną.

Bramą wejścia zarazka jest najczęściej przewód pokarmowy, uszkodzona skóra, błony śluzowe oraz drogi rodne. Wirus szerzący się w organizmie drogą hematogenną; ma szczególne powinowactwo do komórek układu limfatycznego. Jako wirus onkogenny ma on zdolność pobudzenia poprzez informację genetyczną komórek macierzystych tkanki limfogennej do nadmiernego, niecelowego, a nawet złośliwego jego rozplemu, czego następstwem jest tworzenie się pierwotnych i wtórnych guzów białaczkowych w węzłach chłonnych i w narządach wewnętrznych. Zakażenie i obecność swoistych przeciwciał utrzymuje się przez całe życie zwierzęcia. Najobficiej wirus białaczki występuje we krwi, w siarze i mleku, sporadycznie w ślinie, moczu, kale, nasieniu. Okres wylęgania choroby może wynosić od kilku miesięcy do 5 lat. Najczęściej pierwsze zmiany białaczkowe we krwi powstają w wieku 2–3 lat, z reguły nie towarzyszą im żadne objawy. Również na początku fazy tworzenia się guzów, gdy brak jeszcze upośledzenia funkcji narządów wywołanego uciskiem, poza obecnością guzów nie ma innych widocznych symptomów choroby. W drugiej fazie jedyną zmianą jest przedbiałaczkowy lub białaczkowy obraz krwi. Kliniczne objawy choroby rozpoczynają się po osiągnięciu przez guzy znacznych rozmiarów; poza tym duże znaczenie ma ich liczba i lokalizacja. Guzy zazwyczaj lokalizują się w węzłach chłonnych zewnętrznych i wewnętrznych oraz w narządach wewnętrznych. 

Objawy

W początkowym okresie klinicznie jawnej postaci białaczki występują takie objawy ogólne jak: posmutnienie, spadek mleczności, czasem gorączka, mniejszy apetyt, zmęczenie. W miarę rośnięcia guzów występują zaburzenia ze strony poszczególnych narządów i ich układów: przewodu pokarmowego, narządów ruchu, dróg oddechowych, gałek ocznych, znaczne upośledzenie czynności serca, rdzenia kręgowego. Ta postać choroby z reguły prowadzi do śmierci zwierzęcia. Większość zachorowań przebiega przewlekle. Białaczce, oprócz podanych objawów, towarzyszy niedokrwistość z powodu rozplemu białaczkowego w szpiku kostnym, przewlekłych krwawień w trawieńcu i hemolizy krwinek.

Zmiany anatomopatologiczne

Węzły chłonne są powiększone, szarobiaławe, na przekroju żółtawe, niekiedy widoczne ogniska rozmiękania lub martwicze. Liczba guzów oraz ich wielkość może być różna, od jaja kurzego do pięści lub wielkości ludzkiej głowy. Śledziona powiększona, mięśnie całej tuszy są wodniste, guzy białaczkowe można stwierdzić w trawieńcu, jelitach, macicy i nerkach.

Rozpoznanie

Najczęściej zakażenie wirusem rozpoznawane jest w badaniu krwi poziomu specyficznych przeciwciał jeszcze przed wystąpieniem objawów klinicznych. Stosunkowo najłatwiej rozpoznać chorobę w trzeciej fazie jej rozwoju; stwierdzenie wówczas mniej lub bardziej licznych guzów lub płaskich nacieków w węzłach chłonnych bądź dostępnych do badania klinicznego narządach wewnętrznych – umożliwia kliniczną i sekcyjną diagnozę, którą potwierdza się badaniem serologicznym krwi lub badaniem histopatologicznym.

Zwalczanie białaczki u bydła

Białaczka bydła jest chorobą zwalczaną z urzędu i podlega obowiązkowi zgłaszania, dlatego eliminację tej jednostki chorobowej dokonuje się na podstawie przepisów ustawy z 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz.U. z 2004 r. Nr 69, poz. 625 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 lutego 2005 r. w sprawie zwalczania enzootycznej białaczki bydła (Dz.U. Nr 30, poz. 260).

Postępowanie profilaktyczne przeprowadza się poprzez badanie serologiczne całego stada oraz eliminacji z hodowli wszystkich nosicieli. W przypadku stwierdzenia ponad 30 % zwierząt z wynikiem dodatnim całe stado powinno być zlikwidowane. Badania serologiczne mające na celu eliminację krów podejrzanych powinno być przeprowadzone co 4–6 miesięcy. Za stado wolne od zakażenia uznaje się stado, w którym przebadano w okresie powyżej 2 lat wszystkie zwierzęta i uzyskano 2 krotnie wyniki ujemne w okresie ostatnich 12 miesięcy. Do uznania regionu lub kraju za wolny od białaczki niezbędne jest coroczne serologiczne badanie 30% pogłowia, z czego 99,8% stad musi być wolne od zakażenia. 

Za bydło zabite lub poddane ubojowi z nakazu organów Inspekcji Weterynaryjnej albo za zwierzęta padłe w wyniku zastosowania zabiegów nakazanych przez te organy, przy zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt podlegających obowiązkowi zwalczania, przysługuje odszkodowanie ze środków budżetu państwa. 

Daria Rucińska, KPODR