Utrzymanie urządzeń wodnych – kto odpowiada i na jakich zasadach?

Zgodnie z ustawą z 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1087), do urządzeń melioracji wodnych zalicza się przede wszystkim rowy wraz z towarzyszącą infrastrukturą, systemy drenarskie, rurociągi, stacje pomp wykorzystywane w rolnictwie, a także stawy rybne i groble na terenach nawadnianych. Ich zadaniem jest zarówno odprowadzanie nadmiaru wody, jak i nawadnianie gruntów w okresach suszy.

Utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a w przypadku objęcia ich działalnością spółki wodnej – do tej spółki lub związku spółek wodnych, do którego należy dana spółka. Oznacza to, że administratorem rowów melioracyjnych są ich użytkownicy, najczęściej właściciele działek, przez które rów przebiega, a nie Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie (PGW Wody Polskie) – co do zasady.

Rowy melioracyjne pełnią istotne funkcje: odwadniają grunty w przypadku nadmiaru wody, a w okresach niedoboru wspierają gospodarowanie wodą na terenach rolniczych i infrastrukturalnych. Aby jednak prawidłowo spełniały swoją rolę i nie stanowiły zagrożenia, konieczne jest ich właściwe utrzymanie.

Kluczowe znaczenie ma regularna konserwacja rowów melioracyjnych. Obejmuje ona ich oczyszczanie, usuwanie namułu oraz roślinności, a także utrzymywanie drożności przepływu wody. Zaniedbane rowy szybko ulegają zamuleniu i zarastają, co prowadzi do ich niesprawności. W efekcie zamiast odprowadzać wodę, powodują jej stagnację, a w okresach intensywnych opadów – lokalne podtopienia.

Dodatkowym problemem są działania człowieka, takie jak zasypywanie rowów, ich zaśmiecanie czy nielegalne odprowadzanie ścieków. Praktyki te pogarszają stan środowiska oraz zwiększają ryzyko podtopień i uciążliwości dla właścicieli gruntów.

Rowy melioracyjne są niepozornym, lecz istotnym elementem krajobrazu. Ich właściwe utrzymanie stanowi nie tylko obowiązek prawny, ale również inwestycję w bezpieczeństwo oraz ochronę mienia i środowiska. W obliczu coraz częstszych zjawisk ekstremalnych ma to szczególne znaczenie.

Jak zbudować urządzenie melioracji wodnej? Praktyczny poradnik dla właścicieli gruntów

Budowa urządzeń melioracji wodnych, takich jak rowy, systemy drenarskie czy niewielkie zbiorniki, stanowi istotny element poprawy stosunków wodnych na działce. Choć inwestycja ta należy do właściciela gruntu, wymaga spełnienia określonych formalności oraz – w niektórych przypadkach – współpracy z instytucjami publicznymi.

Kto odpowiada za wykonanie melioracji?

Właściciel gruntu może realizować inwestycje melioracyjne, jeśli są one uzasadnione potrzebami gospodarowania wodą na działce. Przepisy nie nakładają obowiązku ich wykonania, jednak zobowiązują do utrzymania istniejących urządzeń. W niektórych przypadkach możliwe jest uzyskanie wsparcia finansowego ze środków publicznych, w tym funduszy unijnych, przy spełnieniu warunków określonych w danym programie.

Zgoda wodnoprawna – kluczowy krok

Wykonanie lub przebudowa urządzeń melioracyjnych wymaga uzyskania zgody wodnoprawnej na podstawie ustawy – Prawo wodne. W zależności od zakresu inwestycji może być to:
– pozwolenie wodnoprawne,
– zgłoszenie wodnoprawne.

Wniosek należy złożyć do właściwego organu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – dyrektora zarządu zlewni lub dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej, w zależności od rodzaju sprawy.

Szczegółowe informacje, wzory wniosków oraz instrukcje dostępne są na stronie PGW Wody Polskie w zakładce „Załatw sprawę”.

Czy potrzebne jest pozwolenie na budowę?

W wielu przypadkach wykonanie prostych urządzeń melioracji wodnych nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę. Zgodnie z art. 29 ust. 2 oraz art. 30 ustawy – Prawo budowlane, często wystarczające jest zgłoszenie robót budowlanych do właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej, którym zazwyczaj jest starosta. Należy jednak pamiętać, że w zależności od skali inwestycji pozwolenie może być wymagane.

Dlaczego warto zadbać o formalności?

Prawidłowe przeprowadzenie procedur administracyjnych nie jest jedynie obowiązkiem prawnym, lecz również gwarancją bezpieczeństwa inwestycji. Zapewnia ochronę środowiska, ogranicza ryzyko szkód na sąsiednich nieruchomościach oraz zwiększa skuteczność działania urządzeń wodnych.

Możliwość uzyskania dofinansowania – Fundusze Europejskie

Inwestycje związane z melioracją, retencją oraz gospodarką wodną mogą być wspierane w ramach programu regionalnego „Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza” na lata 2021–2027, w szczególności w ramach działania 02.09 „Rozwój małej retencji na cele środowiskowe w województwie kujawsko-pomorskim”, realizowanego przez Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

Program koncentruje się na zwiększaniu odporności na skutki zmian klimatu, w szczególności susze i intensywne opady, poprzez poprawę zdolności zatrzymywania wody w środowisku.

Wsparcie obejmuje m.in.:
• budowę mikro- i małych zbiorników wodnych, sztucznych stawów oraz podpiętrzeń jezior,
• budowę stopni wodnych i jazów w celu podwyższenia poziomu wody w rzekach,
• regulację odpływów z systemów odwadniających,
• budowę stawów i rowów infiltracyjnych,
• renaturyzację rzek i odtwarzanie dolin rzecznych,
• budowę i remont urządzeń retencyjnych (np. jazów, zastawek),
• zwiększanie powierzchni zadrzewień śródpolnych.

Beneficjentami wsparcia mogą być:
• jednostki samorządu terytorialnego,
• osoby fizyczne,
• kościoły i związki wyznaniowe,
• stowarzyszenia,
• spółdzielnie,
• spółki wodne,
• inne osoby prawne.

Magdalena Kozioł, KPODR
Opracowano na podstawie:
– www.wody.gov.pl
– funduszeue.kujawsko-pomorskie.pl/nabory