Kosmos na wyciągnięcie ręki - poznaj niezwykłe kwiaty

Pochodzenie i historia

Kosmosy pochodzą z Ameryki Północnej, Środkowej i Południowej. Rozpowszechnione są najbardziej w Boliwii, Meksyku i Arizonie. Nazwa rośliny pochodzi od greckiego słowa kosmos, które oznacza: ład, harmonijne uporządkowanie lub wszechświat. Niektórzy twierdzą, że tę terminologię zawdzięczają wysokości, bo dorastają do 1,5 m. Inni uważają, że pochodzenie tego określenia jest niewyjaśnione, podobnie jak wciąż nieodgadniony pozostaje kosmos. Są też tacy, którzy myślą, że tę nazwę nadali roślinie hiszpańscy misjonarze z Meksyku, których zafascynowały proporcje nieznanego kwiatu. Dopatrzyli się oni, że płatki ułożone są symetrycznie wokół punktu centralnego, co przypomina schemat Układu Słonecznego. Duchowni ci chętnie sadzili te rośliny w misyjnych, kameralnych ogrodach, a potem zawozili do swojego kraju. Stamtąd dotarły do wszystkich zakątków Europy. Wpisały się także na stałe w polski krajobraz.

Inna zwyczajowa nomenklatura dla tego gatunku to: onętki, ponętki, wschodniaczki, kosmee, amerykany, na Łotwie – panienki, a dla mieszkańców Warszawy – warszawianki. Mnie najbardziej jest bliska ta ostatnia z wymienionych nazw, bo tej właśnie używała w bardzo wzruszający sposób moja babcia. To ona opowiedziała mi urzekającą historię, że po II wojnie światowej te właśnie kwiaty licznie wysiewały się same i zakwitły na gruzowiskach zburzonej i szarej Warszawy, jakby chcąc powitać powracających do stolicy krajanów i wlać w ich serca odrobinę radości i nadziei. Oni to określili je potocznie... właśnie warszawiankami.

Rozbudzały one optymizm, sugerując swoim istnieniem, że nawet w tym surowym, trudnym, powojennym świecie można przeżyć, bo skoro one sobie poradziły, to ludzie, jako jednostki mocniejsze i bardziej uszlachetnione, tym bardziej dadzą sobie radę.

Moja babcia wspominała również, że w czasie okupacji – ze względu na brak dostępu do kwiatów i skomplikowaną sytuację – ślubne bukiety były rzadkością, ale młode pary znajdowały sposoby na uczynienie dnia zaślubin wyjątkowym. W okresie letnim najczęściej układały skromną wiązankę z pastelowych kosmosów porastających zgliszcza. Nowożeńcom również wręczano – zerwane po drodze na ślub – warszawianki.

Zatem kosmosy są imponującymi, a zarazem pospolitymi kwiatami w naszym kraju. W PRL-u można je było spotkać niemalże w każdym babcinym ogródku. W moim ogrodzie cieszą się szczególnymi względami, bo przypominają mi moje dzieciństwo.

Opis i biologia

Kosmosy należą do rodziny astrowatych. Uznawane są zasadniczo za roślinę jednoroczną, ale dzięki nasionom zawartym w kwiatostanie rozsiewają się bardzo łatwo i pojawiają w ogrodzie także w kolejnych latach. Nasiona zachowują zdolność kiełkowania przez 2–3 lata. Onętki silnie się rozgałęziają i mają luźny pokrój, a ich liście są długie, giętkie, głęboko powcinane, pierzaste oraz przypominające trochę koper. Te egzemplarze, które rosną w grupie, nie są tak rozrośnięte i zaborcze jak pojedyncze okazy. Pastelowe, cudne kwiaty typu koszyczka osiągają średnicę do ok. 8 centymetrów. U podstawowych odmian są one pojedyncze i tworzą się na końcach długich i cienkich pędów. Jeśli przyjrzymy się im dogłębnie, to zauważymy, że składają się zwykle z 21 żółtawych, rurkowatych kwiatków znajdujących się w centrum koszyczka i 8 jedwabistych, najczęściej w odcieniach bieli i różu, kwiatków języczkowatych – ułożonych na zewnątrz. Budowa całego kwiatu jest bardzo regularna, wręcz idealna, bo wykreowana przez naturę zgodnie z zasadą złotej proporcji, czyli tzw. boskiego kanonu piękna. Owoc stanowią czterokanciaste, walcowate niełupki, utworzone z rurkowatych kwiatków. Nasiona są ciemnobrązowe i wydłużone (200–250 sztuk/1 g).

Spełnijmy preferencje kosmosów, a odpłacą się nieziemskim pięknem

Te wysokie rośliny zielne mają bardzo małe wymagania i są łatwe w uprawie, choć lubią stanowiska ciepłe, słoneczne i osłonięte od silnych wiatrów. Z tego względu stanowią doskonały wybór dla początkujących ogrodników. Optymalne podłoże powinno być lekkie, przepuszczalne, mało wilgotne i niezbyt zasobne w składniki pokarmowe (wtedy kosmosy mniej się rozrastają, natomiast wytwarzają więcej kwiatów).
Gdy mamy cięższą ziemię, przed sadzeniem dobrze jest przemieszać ją z piaskiem. Kluczem do sukcesu w pielęgnacji kosmosów jest umiar – zarówno w podlewaniu, nawożeniu, jak i w interwencjach pielęgnacyjnych.

Rośliny te są bardzo tolerancyjne, jeśli chodzi o odczyn gleby, jednak najlepsze jest pH 6–8. Niestety, pozostają dość wrażliwe na przymrozki.

Zakupione nasiona wysiewa się w marcu lub kwietniu do inspektu (lub pojemników ustawionych w pomieszczeniu) na głębokość jednego centymetra i wysadza do ogrodu po 15 maja. Dzięki uprawie z rozsady kosmosy wcześniej rozpoczynają kwitnienie. Jeśli wiosną minie już zagrożenie przymrozkami, można wysiewać nasiona wprost do gruntu. Polecam siew w dwutygodniowych odstępach, dzięki temu kosmosy będą kwitły wyjątkowo długo. Kiełkowanie rozpoczyna się po 4–10 dniach, w zależności od panujących warunków. Dobrym terminem na wysiew bezpośredni kosmosów jest też wczesna jesień, roślinki pojawią się wówczas wiosną kolejnego roku. Zbyt gęsto rosnące siewki trzeba wówczas przerywać. Onętki można rozmnażać z własnych nasion, trzeba jednak mieć na względzie, że kwiaty łatwo się krzyżują i tworzą nową kolorystykę. Kosmosy są odporne na choroby. Zagrożeniem dla młodych roślin mogą być jednak ślimaki. Niekiedy wymagają też ochrony przed mszycami.

Bogactwo odmian

Poza tymi najbardziej popularnymi gatunkami, w handlu dostępny jest też wspaniały kosmos siarkowy, kwitnący na żółto i pomarańczowo. Moim zdaniem, godne polecenia – ze względu na oryginalne kwiaty – są odmiany: Vega Red (czerwone), Sensation Picotea (białe z różową obwódką), Duble Dutch Rose i Rose Bonbon (różowe, pełne). Odmiany kosmosów różnią się też wysokością. Te karłowe, dorastające jedynie do 0,5 m, można sadzić np. w donicach na balkonach.

Symbolika – florystyczna i magiczna

Kwiaty są niezwykłymi tworami, które potrafią przekazać o wiele więcej niż tylko piękno swojej natury. We florystyce każdy z nich ma swoją specjalną symbolikę. Dzięki nim możemy wyrazić swoje uczucia w formie niezapomnianego przekazu. Kosmosy symbolizują spokój i porządek, a ponadto mają romantyczne znaczenie. Można je podarować ukochanej osobie na znak tego, że jesteśmy szczęśliwi i wdzięczni za to, iż mamy w swoim życiu kogoś bardzo bliskiego. Podobno mają również magiczne właściwości. Ponoć przywracają harmonię w życiu, redukują stres, pomagają wyciszyć emocje i uporządkować myśli. Prawdopodobnie ułatwiają wyrażanie uczuć. Niektórzy uważają, że od kosmosów bije dobra energia. Można w to wszystko wierzyć lub nie. Jedno jest jednak pewne – naturalne piękno kosmosów to uczta dla zmysłów, bo są to z pewnością wyjątkowe kwiaty.

Wykorzystanie

Kosmosy na pewien czas (niezasłużenie) odeszły w zapomnienie. Obecnie jednak powracają do łask. Dzieje się tak za sprawą nie tylko współczesnych trendów, lecz także dzięki popularności łąk kwietnych, których są składnikiem, jak również z powodu obecności na rynku wielu nowych, cudownych odmian. Są ponadto cenione ze względu na ekologię, przywabiają bowiem pożyteczne owady, wspomagając tym samym
zapylanie. Źródło pokarmu stanowią jedynie żółte kwiatki rurkowate, natomiast kwiatki języczkowate skutecznie wabią organizmy zapylające.
Kosmosy najczęściej sadzi się w dużych ogrodach, urządzanych w popularnym – ostatnimi czasy – stylu wiejskim i naturalistycznym. Nadają się do tworzenia dużych rabat lub grup na trawnikach, ponadto świetnie sprawdzają się w nasadzeniach prowadzonych wzdłuż parkanów. Dają efekt artystycznego nieładu. Im więcej jest kosmosów w grupie, tym bardziej zachwycają.

Roślina ta dodaje ogrodowi subtelnego uroku i koloru, natomiast mieszanina delikatnych, pierzastych liści i efektownych kwiatów tworzy niezwykle spektakularny widok.

Wydawałoby się, że kwiaty są delikatne i słabe, a jednak po ścięciu i umieszczeniu ich w wodzie długo utrzymują świeżość i są bardzo dekoracyjne. Ze względu na dużą liczbę wytwarzanego kwiecia, różnorodność kolorów i trwałość w wazonie dają szerokie możliwości aranżacyjne. Dzięki długiemu okresowi kwitnienia można z nich tworzyć bukiety przez cały sezon. Z kolei pierzaste, delikatne liście kosmosów mogą być używane do wypełniania przestrzeni w kompozycjach, którym dodają lekkości i ruchu, tworząc niesamowity efekt.

Kosmosy doskonale komponują się z innymi kwiatami. Warto zainteresować się tą zachwycającą rośliną i zaprosić ją do swojego ogrodu. Zdecydowanie częściej powinniśmy też wybierać kosmosy do ozdabiania pomieszczeń, stołów, a także tworzenia wystroju specjalnych wydarzeń, np. ślubów.

Edyta Pijanowska-Jadczyk
Oddział w Piotrkowie Tryb. ŁODR