Polskie zboża – od ziarna na polu do chleba na naszym stole

Skala polskiej produkcji zbóż jest ogromna. Według danych GUS w 2025 roku zebrano w Polsce około 37,3 mln ton zbóż, czyli o około 6,7% więcej niż rok wcześniej. Największe zbiory dotyczyły pszenicy – około 13,5 mln ton – oraz kukurydzy na ziarno – około 10,5 mln ton. Duże znaczenie miały również pszenżyto, żyto, jęczmień i owies.

Od polskiego ziarna do produktów zbożowych

Droga zboża z pola na stół jest długa. Po zbiorze ziarno jest oczyszczane, suszone i przechowywane, a następnie trafia do młynów lub zakładów przetwórczych. Z pszenicy i żyta powstają różnego rodzaju mąki, które wykorzystujemy przede wszystkim do produkcji chleba, bułek, ciast, naleśników i makaronów.

Zboża są również źródłem popularnych kasz i płatków. Z jęczmienia otrzymujemy m.in. kaszę jęczmienną, z owsa – płatki owsiane, a z pszenicy – kaszę mannę czy bulgur. W polskiej kuchni szczególne miejsce zajmuje także kasza gryczana, choć gryka z botanicznego punktu widzenia nie jest zbożem, lecz rośliną z grupy rdestowatych.

Polskie rolnictwo dostarcza więc surowców, które później znajdujemy w produktach obecnych niemal każdego dnia na naszych stołach.

Dlaczego warto jeść produkty zbożowe?

Produkty zbożowe mogą być ważnym elementem prawidłowo zbilansowanej diety. Dostarczają przede wszystkim węglowodanów, które są istotnym źródłem energii dla organizmu. Ziarna pełnoziarniste i produkty przygotowane z mąk z pełnego przemiału dostarczają również błonnika pokarmowego, który pomaga prawidłowo funkcjonować układowi trawiennemu.

W zależności od rodzaju zboża i stopnia jego przetworzenia produkty zbożowe dostarczają również m.in. witamin z grupy B, składników mineralnych oraz białka.

Szczególnie wartościowe są produkty pełnoziarniste – pieczywo razowe, graham, płatki owsiane, naturalne kasze czy makarony pełnoziarniste. W ich produkcji wykorzystywana jest większa część ziarna, dzięki czemu zachowują więcej naturalnych składników.

W przypadku produktów zbożowych warto zwracać uwagę na ich skład i wybierać produkty o możliwie prostym składzie. Informacja o zawartości błonnika może być stosowana na etykiecie tylko wtedy, gdy produkt spełnia określone wymagania – dla określenia „źródło błonnika” jest to co najmniej 3 g błonnika na 100 g produktu, a dla „wysokiej zawartości błonnika” co najmniej 6 g na 100 g.

Zboża są częścią polskiej tradycji

Chleb na zakwasie, żurek przygotowywany na zakwasie żytnim, kasze, kluski, pierogi czy tradycyjne ciasta – wiele charakterystycznych polskich potraw nie powstałoby bez zbóż.

Szczególne znaczenie ma żyto, które przez stulecia było jednym z podstawowych zbóż uprawianych na ziemiach polskich. Żytni chleb na zakwasie jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów tradycyjnej kuchni.

Dzisiaj polskie gospodarstwa produkują zarówno tradycyjne gatunki zbóż, jak i nowoczesne odmiany dostosowane do współczesnych warunków uprawy. Według danych COBORU w 2025 roku pięć podstawowych zbóż z mieszankami zajmowało ponad 5,48 mln hektarów, przy czym największy udział miała pszenica ozima.

3 przepisy z polskimi produktami zbożowymi

1. Żurek na zakwasie żytnim

Składniki:

• 500 ml zakwasu żytniego,
• 1,5 l bulionu,
• 250 g białej kiełbasy,
• 100 g wędzonego boczku,
• 1 cebula,
• 2 ząbki czosnku,
• 2 liście laurowe,
• 3 ziarna ziela angielskiego,
• 100 ml śmietany,
• majeranek,
• sól i pieprz,
• 4 jajka ugotowane na twardo.

Przygotowanie:

Boczek pokroić i podsmażyć razem z cebulą. Dodać do bulionu wraz z kiełbasą, liśćmi laurowymi i zielem angielskim. Gotować około 25 minut.

Wyjąć kiełbasę, pokroić ją na kawałki i ponownie włożyć do garnka. Dodać zakwas żytni oraz przeciśnięty czosnek. Gotować jeszcze około 10 minut. Zahartować śmietanę niewielką ilością gorącej zupy i dodać do garnka. Doprawić majerankiem, solą i pieprzem.

Podawać z połówką jajka.

To jedno z najbardziej charakterystycznych dań polskiej kuchni, w którym wykorzystujemy produkt powstały z polskiego ziarna żyta.

2. Kasza jęczmienna z warzywami i pieczonym kurczakiem

Składniki:

• 250 g kaszy jęczmiennej,
• 500 g polskiego mięsa z kurczaka,
• 1 marchew,
• 1 cebula,
• 1 papryka,
• 200 g pieczarek,
• 2 łyżki oleju,
• 500 ml bulionu,
• natka pietruszki,
• sól, pieprz,
• słodka papryka.

Przygotowanie:

Kurczaka pokroić, doprawić solą, pieprzem i papryką, a następnie obsmażyć. Warzywa pokroić i podsmażyć razem z mięsem.

Dodać kaszę jęczmienną i zalać bulionem. Całość przełożyć do naczynia żaroodpornego i piec pod przykryciem około 30–35 minut w temperaturze 180°C.

Przed podaniem posypać świeżą natką pietruszki.

Proste, sycące danie, w którym główną rolę odgrywa polska kasza jęczmienna.

3. Racuchy z polskich jabłek i mąki pszennej

Składniki:

• 2 jabłka,
• 200 g mąki pszennej,
• 1 jajko,
• 200 ml mleka,
• 1 łyżeczka proszku do pieczenia,
• 1 łyżka cukru,
• szczypta soli,
• olej do smażenia,
• cukier puder do podania.

Przygotowanie:

Mąkę wymieszać z proszkiem do pieczenia, cukrem i solą. Dodać jajko oraz mleko i wymieszać na gładkie ciasto.

Jabłka obrać i zetrzeć na grubych oczkach. Dodać do ciasta i delikatnie wymieszać.

Na patelni rozgrzać niewielką ilość oleju. Nakładać porcje ciasta i smażyć racuchy z obu stron na złoty kolor.

Podawać posypane cukrem pudrem.

Od polskiego pola do polskiego stołu

Zboża są jednym z najważniejszych elementów polskiego rolnictwa. Ziarno pszenicy, żyta, jęczmienia czy owsa zmienia się w mąkę, kasze i płatki, a następnie w produkty, które od pokoleń są obecne w polskiej kuchni.

Warto więc pamiętać, że bochenek chleba, miska owsianki czy talerz kaszy zaczynają swoją drogę na polskim polu. Wybierając produkty pochodzące z polskich zbóż, wspieramy krajowych rolników i cały łańcuch polskiej gospodarki rolno-spożywczej.

Zrealizowano w ramach zadania „Promocja produktów rolno-spożywczych w poradniku Kalendarz Rolników” finansowanego ze środków Funduszu Promocji Ziarna Zbóż i Przetworów Zbożowych.