KalendarzRolników.pl
Nie masz jeszcze konta?

Partnerzy portalu

Partner serwisu Województwo Podlaskie
Partner serwisu Anwil Grupa Orlen
Partner serwisu Polski Cukier
Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi w Warszawie
Krajowa Rada Izb Rolniczych
KRAJOWY OŚRODEK WSPARCIA ROLNICTWA
2 lipca 2020

Jakie zapotrzebowanie na wodę u zwierząt gospodarskich?

Czy zastanawialiście się kiedyś, jakie dokładnie jest dzienne zapotrzebowanie na wodę u zwierząt gospodarskich? To trzeba wiedzieć! 

Właściwości wody

Woda to bezbarwna ciecz, będąca dobrym rozpuszczalnikiem różnych substancji organicznych i nieorganicznych, np. soli mineralnych, prostych białek i cukrów, dwucukrów. Nie ma zapachu i smaku, jest przezroczysta. Jej temperatura topnienia to 0°C, a wrzenia 100°C w ciśnieniu 900 hPa. Jest dobrym przewodnikiem cieplnym, o wysokim cieple parowania i dużej pojemności cieplnej. Ma wysokie ciepło właściwe, przez co wolno ogrzewa się i ochładza. Jest lepka, o dużej gęstości i obojętnym odczynie (pH=7). Jest dipolem, bo ma niesymetrycznie rozmieszczone ładunki elektryczne. Woda jest najtrwalszym połączeniem tlenowca z wodorem. Ulega dysocjacji termicznej (rozłożeniu) na pojedyncze pierwiastki jedynie w 30% dopiero w temperaturze 3 200°C, a np. znany z produkcji zwierzęcej siarkowodór jest zdysocjowany już w 75% w temperaturze prawie o połowę niższej (1 700°C). Co ciekawe, woda poddana ciśnieniu 3 900 MPa zwiększa gęstość do około 1,5 g/cm3 i tworzy lód w temperaturze powyżej 0°C.

Spośród właściwości biologicznych na pierwszym miejscu należy wymienić rolę transportową wody, będącą składnikiem płynów wewnątrzustrojowych, takich jak cytoplazama, krew, limfa, płyny jamy ciała, soki roślinne. Jest termoregulatorem, gdyż reguluje temperaturę ciała i osmoregulatorem, ponieważ reguluje stężenie płynów i soli mineralnych w organizmie. Dzięki niej zachodzi hydroliza, czyli rozpad np. składników pokarmowych, w którym biorą udział enzymy trawienne, które są hydrolazami. Nie działają bez wody. Jest środowiskiem wewnętrznym komórek roślinnych i zwierzęcych, w którym zachodzą wszystkie procesy biochemiczne. Powstaje w wielu reakcjach metabolicznych, ale też jest do nich zużywana. Żyje w niej wiele mikroorganizmów.

Zapotrzebowanie na wodę

Ciało zwierząt składa się w 60–75% z wody. Zwierzęta pobierają wodę pijąc ją lub spożywając w paszach. Jej ilość w materiałach paszowych jest zróżnicowana. W zielonkach jest jej od 80 do 95%, w kiszonkach 65–75%, w sianokiszonkach 40–60%, w korzeniach i bulwach roślin okopowych dochodzić może do 95%, siano zawiera od 10 do 14% wody, w ziarnie zbóż i nasionach roślin bobowatych grubonasiennych (motylkowatych) jest jej na poziomie 10–14%, w mączce rybnej – 9%, w świeżym mleku odtłuszczonym – 91%. Zawartość wody w paszach jest kryterium przechowalniczym. Do przechowywania pasza powinna być powietrznie sucha, czyli zawierać 88% suchej masy (12% wody).

Dobowe zapotrzebowanie na wodę zależy od gatunku zwierząt, masy ciała, rodzaju i wielkości produkcji, ilości spożywanej dziennie suchej masy, temperatury otoczenia, sposobu utrzymania. Na 1 litr wyprodukowanego mleka krowa potrzebuje 3,5 litra wody, a na 1 kilogram pobranej suchej masy pasz – 5 litrów wody. Przyjmuje się, że krowa powinna w paszach pobrać suchej masy na poziomie 2,5 do 3,5% swojej masy ciała, a w szczycie laktacji nawet 4%. Oznacza to, że np. krowa ważąca 700 kg, będąca w szczycie laktacji może pobrać 28 kg suchej masy, czyli powinna wypić 140 litrów wody i dodatkowo na produkcję 30 litrów mleka –105 litrów, co daje łącznie 245 litrów wody. Dla bydła woda do poideł wannowych powinna napływać z prędkością 60–80 litrów na minutę, natomiast do poideł miskowych – 15–20 litrów.

U świń dzienne zapotrzebowanie na wodę waha się od 1 do 20 litrów, w zależności od masy ciała, wieku i stanu fizjologicznego. Lochy karmiące potrzebują więcej wody niż maciory prośne lub tuczniki. W ich przypadku należy przyjąć, że na każde karmione prosię locha wypija dodatkowo 1,5 litra wody. Przyjmuje się, że prosię odsadzone potrzebuje od 1 do 3 litrów wody na 1 kilogram paszy, lochy 5–8, a tuczniki 2–3. Prędkość napływania wody dla świń jest zróżnicowana. Dla prosiąt ssących jest to 0,4–0,5 litra w ciągu minuty, dla odsadzonych – 0,5–07; dla tuczników 0,8–1,8; dla loch jałowiących i niskoprośnych – 1,5–1,8, dla loch wysokoprośnych – 1,5–1,8, dla loch karmiących –  2,5–3,0, a dla knurów – 1,0–1,5.

Dla koni woda powinna być dostępna zarówno w boksach, jak i na wybiegach. Najlepiej podawać ją za pomocą poideł automatycznych. Jeżeli wodę podaje się okresowo, np. z wiader, minimalna liczba pojeń przed podaniem paszy (najpierw konie się poi, potem karmi) nie powinna być mniejsza niż 3. W zależności od masy ciała, rodzaju spożywanej paszy i rodzaju wykonywanej pracy konie wypijają dziennie do 75 litrów wody. Należy pamiętać, że te zwierzęta oddają nadmiar ciepła z organizmu poprzez pocenie się oraz parowanie.

 

W przypadku drobiu spożycie wody w przeliczeniu na 1 kilogram suchej masy nie jest wcale dużo mniejsze niż u większych zwierząt. Dorosły ptak pobiera 2,5 litra wody na 1 kilogram spożytej suchej masy pasz (0,25 litra na 0,1 kilograma suchej masy). Wynika z tego, że np. nioska zjadająca dziennie 150 g mieszanki pełnoporcjowej powietrznie suchej, czyli zawierającej 88% suchej masy, powinna wypić 0,33 litra wody (0,15 kg paszy/dzień x 0,88 kg suchej masy/1 kg paszy x 2,5 l wody/1 kg spożytej suchej masy paszy = 0,33 l/dzień, czyli 330 ml). 

Na niedobór wody wrażliwe są bardzo młode ptaki, u których wystarczy 1 dzień bez picia, aby padły. Nioski korzystające z wybiegów powinny wracać do kurnika, aby znieść jajo i napić się wody, jednak z obserwacji wynika, że tak nie robią. Dlatego na wybiegach czy pastwiskach powinny mieć zapewniony dostęp do poideł odwracalnych. Gdy stosowane będą korytka wolnostojące, to powinny one być zadaszone.

Zwierzęta wypijają więcej wody, gdy jest ciepło. Jeżeli np. krowa pije dziennie 50 l wody, to podczas upałów wypije 100 l. Należy pamiętać, aby poidła były sprawne i czyste. Brak możliwości wypicia odpowiedniej ilości wody zmniejsza produkcyjność, wywołuje odwodnienie i kłopoty ze zdrowiem. 

Woda powinna być podawana młodym zwierzętom jak najwcześniej. Mleko ich matek nie może być jedyną cieczą. Z badań wykonanych w Niemczech jasno wynika, że cielęta ssące muszą otrzymywać wodę przynajmniej od 5 dnia życia. Te z nich, którym podawano wodę oprócz mleka matek miały lepszą kondycję, zdrowotność i większe przyrosty.
Należy pamiętać, że do wody zwierzęta mają mieć dostęp przez cała dobę i musi ona być bardzo dobrej jakości – takiej samej, jak woda pitna dla ludzi.

Wydalanie wody

Zwierzęta wydalają w ciągu doby różne ilości wody, przede wszystkim przez nerki, produkujące mocz (50% wody). Pocąc się i wydzielając parę wodną ze skóry pozbywają się 25% wody, natomiast oddychając (para wodna z płuc) – 20%. Najmniej – 5% wody jest wydalane wraz z odchodami z przewodu pokarmowego. 

Średnie dzienne orientacyjne pobieranie wody przez zwierzęta (wg Rokickiego i Masłowskiej)

Gatunek

Utrzymanie alkierzowe

Utrzymanie pastwiskowe

Bydło

 

 

krowy mleczne

75

40

jałówki

30-40

30

buhaje

60

50

Owce

8-10

5

Świnie

 

 

lochy z prosiętami

55-60

45

lochy i knury

40-50

35

prosięta odsadzone i warchlaki

35

15

Konie

 

 

zarodowe

75

50

robocze

60

50

młodzież

35

2

 
 
Zapotrzebowanie zwierząt gospodarskich na wodę (wg LfL)
 

Gatunek, grupa technologiczna

Litr/dzień

Zapotrzebowanie roczne

(m3)

Bydło

 

 

Krowa mleczna

40 - 150

27

Buhajek opasowy

 

13,5

do 125 kg

10 - 20

125 - 350 kg

20 - 30

350 - 700 kg

40 - 50

Bydło hodowlane

 

 

250 kg

20 - 30

9,1

425 kg

30 - 40

12,8

Cielę

5 - 15

3,0

Świnie

 

 

Prosię

 

 

ssące

0,7 - 1,0

0,4 - 0,5

odsadzone

1,0 - 3,0

0,5 - 0,7

Tucznik

 

 

30-50 kg

3,0 - 6,0

0,6 - 1,0

50-80 kg

5,0 - 8,5

0,8 - 1,2

80-120 kg

8,5 - 11,0

1,5 - 1,8

Locha

 

 

jałowa i niskoprośna

8,0 - 12,0

1,5 - 1,8

wysokoprośna

10,0 - 15,0

1,5 - 1,8

karmiąca

15 + 1,5 l/prosię

2,5 - 3,0

Knur

12 - 15

1,0 - 1,5

Koń

20 - 40

10,9

Owca, koza

2 - 7

1,8

 

Miano coli

Pojęcie to określa czystość wody i jest powszechnie znane, ale co to oznacza? Dotyczy ono obecności w wodzie bakterii z rodziny Enterobacetriaceae, które dzieli się na dwa typy: fekalny i glebowy. Miano coli, to najmniejsza objętość wody wyrażona w cm3, z której w hodowli powstanie przynajmniej jedna kolonia bakterii Escherichia coli – pałeczki okrężnicy (typ fekalny, czyli jej obecność wskazuje na kontakt wody z odchodami ludzkimi i zwierzęcymi), bakterii z rodzaju Enterobacter, Citrobacter lub Klebsiella (typ glebowy, ich obecność wskazuje na zanieczyszczenie wody ziemią). Jeżeli na wyhodowanie na pożywce 1 kolonii bakterii coli potrzeba nanieść na nią 40 ml wody, to miano coli badanej wody wynosi 40. Czyli im wartość ta jest wyższa, tym lepsza jest jakość wody. Jeżeli miano coli wynosi 0,1 – woda jest niezdrowa, 1,0 – woda jest zanieczyszczona (niepewna), 10 – woda jest stosunkowo czysta, ale niezdatna do spożycia, 100 – woda jest dostatecznie czysta. 
 
Normy dla wody pitnej są następujące: woda studzienna > 50, woda wodociągowa > 100. W przypadku wody studziennej, z której korzysta tylko jedna rodzina, po wzięciu do badania 50 cm3 wody w próbie nie powinno być bakterii. Jednak woda nadaje się do użytku nawet wówczas, gdy następna próba zawierająca 100 cm3 wykaże już obecność bakterii z grupy coli. Według norm polskich dla aglomeracji miejskich liczących co najmniej 50 tys. mieszkańców, miano coli dla wody wodociągowej powinno wynosić >100, a dla liczących poniżej 50 tys. – powinno przekraczać 50.
 
Jeżeli miano coli danej próby przekracza normę, istnieje pewność, że woda (także artykuły spożywcze) miała kontakt z odchodami i przyjmuje się, że zawiera bakterie szkodliwe dla zdrowia ludzi i zwierząt.
 
Jedna z metod oznaczania polega na zastosowaniu pożywki różnicującej, która zawiera laktozę. Wykorzystuje się w tym badaniu właściwości bakterii do rozkładania (fermentacji) laktozy do kwasów i gazu (dwutlenku węgla). Wskaźnikiem kwasowości jest zieleń brylantynowa, zmieniająca barwę z brunatnej na żółtą. Pałeczka okrężnicy będąca typem fekalnym, rozkłada laktozę i zabarwia się na ciemnoczerwono (bordowo) z metalicznym połyskiem, pozostałe (typ glebowy) nierozkładające laktozy – są bezbarwne. Natomiast wydzielany gaz jest zbierany w specjalnej rurce Durhama. Inkubacja trwa jedną dobę lub dwie. 
 

Indeks coli

Miana coli nie należy mylić z indeksem coli. Oznacza on liczbę bakterii coli w 1 dm3 (1 litrze) wody. Posiew wykonuje się na specjalnym podłożu i zlicza wyrosłe kolonie bakterii zidentyfikowane, jako bakterie należące do grupy coli.
Według norm polskich dla aglomeracji miejskich liczących co najmniej 50 tys. mieszkańców ogólna liczba drobnoustrojów w 1 cm3 wody oznaczonej na agarze odżywczym nie powinna być większa niż 5, a dla liczby poniżej 50 tys. mieszkańców – nie powinna być większa niż 20.
 
Według norm obowiązujących w Polsce, w wodzie pitnej sprawdza się także obecność enterokoków, klostridiów i innych bakterii z grupy coli oraz bakterii psychrofilnych (żyjących w niskich temperaturach, od 0 do 20°C, powodujących problemy podczas przechowywania żywności w niskiej temperaturze) i mezofilnych (o optymalnej dla nich temperaturze wynoszącej od 30°C do 40°C, przy minimum 10°C i maksimum 45°C, są to bakterie w większości chorobotwórcze o optymalnej temperaturze rozwoju takiej, jak ciepłota ciała ludzi i zwierząt). Kryterium zdatności do picia, to brak obecności bakterii wskaźnikowych w 100 mililitrowej próbce wody. Liczebność bakterii psychrofilnych nie może przekraczać 100 komórek w 1 mililitrze, a bakterii mezofilnych – 50 komórek.

Enterobacteriaceae

Ten rodzaj bakterii tworzą mikroorganizmy niechorobotwórcze, występujące w dużych ilościach w jelicie grubym człowieka i zwierząt, tworząc fizjologiczną florę jelitową, ale mogące też egzystować na skórze, w gardle oraz w środowisku, np. w wodzie. Większość z nich jest oportunistyczna, tzn. są zakażające chorych lub osoby osłabione, np. z powodu zakażeń przyrannych, zakażeń układu moczowego, posocznicy, wtórnych zapaleń płuc, a także zakażeń szpitalnych.
 
Należąca do tej rodziny pałeczka okrężnicy (Escherichia coli) żyje w warunkach tlenowych oraz beztlenowych i ginie w temperaturze 60°C po 20 minutach ogrzewania. Jest wrażliwa na dezynfektanty. Wraz z kałem trafia do wody i gleby. W organizmie zwierzęcym bierze udział w rozkładzie pasz, produkuje witaminy z grupy B, witaminę C i K. Jednak poza organizmem w określonych warunkach staje się chorobotwórcza, szczególnie dla młodych zwierząt (np. powoduje kolibakteriozę u prosiąt). Wywołane przez nią zatrucia i zakażenia pokarmowe mogą trwać nawet  3 tygodnie. Czynnikiem je powodującym jest produkowana przez tę bakterię toksyna – werotoksyna.
 
***
Codziennie, najlepiej 2 razy, należy sprawdzać czy wszystkie zwierzęta mają dostęp do wody, czy jej jakość jest odpowiednia, czy woda napływa do poideł z wystarczającej ilości i z odpowiednią prędkością, czy poidła, a tym samym woda, są czyste. Wszelkie zauważone usterki należy niezwłocznie usunąć. 
 
 
 

dr hab. Piotr Dorszewski

KPODR w Minikowie

Zainteresował Cię ten artykuł? Masz pytanie do autora? Napisz do nas tutaj
drukuj  
REKLAMA

Redakcja

Wydawca

WDR
ul. Modra 23
87-807 Włocławek
www.wydawnictwodr.pl

 

Tu nas znajdziesz

Napisz do nas


pozycje oznaczone * muszą być wypełnione