Krowy w agroturystyce

 
W Polsce obecnie wzrasta zapotrzebowanie na usługi agroturystyczne. Coraz częściej można spotkać na polskiej wsi gospodarstwa agroturystyczne, a w nich zwierzęta gospodarskie, takie jak: owce, kozy, konie, króliki, drób, alpaki, a także bydło. Dodają one wiejskiego, sielskiego klimatu, podnoszą atrakcyjność agroturystyki pod względem wizualnym, ale także wzbudzają u zwiedzających wrażliwość i sympatię. Nie od dziś wiadomo, że kontakt ze zwierzętami wzbudza pozytywne emocje. Dzięki wizytom w gospodarstwach agroturystycznych dzieci, młodzież oraz dorośli dowiadują się jak wygląda codzienna praca przy zwierzętach, jak się je utrzymuje, karmi, poznają gatunki, rasy i ciekawostki na ich temat. W gospodarstwach agroturystycznych utrzymujących bydło coraz częściej można spotkać w ofercie dojenie krów metodą tradycyjną – ręcznie, pokazy karmienia zwierząt bądź karmienie przez gości pod okiem właściciela. 

Dodatkowym atutem gospodarstw agroturystycznych jest odkrywanie regionalnych potraw i specjałów. Degustacja pochodzących z gospodarstwa produktów, takich jak owoce, warzywa, mięso, sery czy mleko jest nie lada atrakcją dla przyjezdnych. Smaczną i ciekawą atrakcją okazują się pokazy z przetwórstwa oraz wspólne przygotowywanie regionalnych potraw.

Wybierając się na tego typu atrakcje można skorzystać m.in. z jazdy konnej, wędkowania, przygód wodnych i wyzwań rękodzielniczych. Jednym z przykładów jest przepędzanie krów z jednego pastwiska na drugie przez rzekę Bug na Podlasiu. 

To niesamowite widowisko ściąga do gospodarstwa wielu gości. Kolejnym ciekawym miejscem jest „Krowie safari”. Właściciele agroturystyki znajdującej się w Dębogórze przyciągają do siebie gości na krowie safari, na którym można zagrać w autorską grę terenową, dzięki której uczestnicy poczują prawdziwy zew wolności, poruszając się po pastwiskach. Świetna zabawa zespołowa, angażująca kreatywność, współpracę oraz orientację w terenie. 

Niemal wszystkie gatunki zwierząt oraz rasy nadają się do gospodarstw agroturystycznych. Zwierzęta znajdujące się w takich gospodarstwach trzeba przygotować do kontaktów z ludźmi. Nie powinny się ich bać, nie mogą być niebezpieczne. Wybór gatunków zwierząt i ich ras nie może być przypadkowy. Warto zapoznać się z temperamentem, charakterem i charakterystyką poszczególnych ras pod względem wyboru do gospodarstwa. Zwierzęta powinny być zdrowe, odporne na choroby (cecha szczególna dla ras rodzimych), z aktualnymi szczepieniami. Konieczne jest przestrzeganie zasad dobrostanu i minimalnych wymogów dla zwierząt gospodarskich, a także ustawy o ochronie zwierząt. Planując lub prowadząc już usługi agroturystyczne należy również pamiętać o ekspozycji zwierząt. Sposób utrzymania powinien ułatwić obserwację gościom. 
Wykorzystanie ras rodzimych w gospodarstwach agroturystycznych może przyciągnąć osoby, którym blisko jest do tego, co polskie, tradycyjne i naturalne. Dodatkowym atutem utrzymywania tych ras są dopłaty z Programu Ochrony Zasobów Genetycznych. W tym artykule znajdą Państwo przegląd krów, które najczęściej można spotkać w gospodarstwach agroturystycznych.

Bydło białogrzbiete 

Dawniej nazywane bydłem nadwiślańskim, powiślańskim, żuławskim. Istnieją dwie teorie pochodzenia tej rasy. Jedna z nich mówi, że bydło to od niepamiętnych czasów (tak jak bydło czerwone) przebywało na terenach na wschód od Wisły, a drugie stwierdzenie mówi, że bydło pochodzi znad Bałtyku. Jedno jest pewne, bydło tej rasy od wieków przebywające na tych terenach świetnie wykorzystywało trudne warunki atmosferyczne i posiadało cechy autochtoniczne. Jak sama nazwa wskazuje jego charakterystyczną cechą wyglądu jest biały, wąski pas od kłębu po miednicę. Z reguły po bokach są umaszczone na czarno lub czerwono. Biały pas na grzbiecie jest cechą silnie dominującą. Masa ciała bydła rasy białogrzbietej wynosi od 500 do 600 kg u krów i 800–900 kg u buhajów. Wydajność mleczna wynosi średnio 3 755 kg mleka, przy zawartości tłuszczu 4,03% i białka 3,38%.

W 2003 roku została włączona do Programu Ochrony Zasobów Genetycznych Zwierząt w Polsce. Rasa ta może być obecna w gospodarstwach agroturystycznych, choć nie jest rasą powszechnie stosowaną na szeroką skalę, aczkolwiek na pewno wzbogaci i urozmaici ofertę agroturystyk jako edukacyjny element wiejskiego krajobrazu. 

Bydło polskie czerwono-białe

Pierwsze udokumentowania hodowli tej rasy w Europie Zachodniej sięgają XIII wieku. W Polsce hodowla prowadzona jest od 110 lat. Rasa ujęta w Programie Ochrony Zasobów Genetycznych od 2007 roku. Bydło czerwono-białe w typie kombinowanym cechuje się wysoką odpornością na trudne warunki klimatyczne, zdrowotnością, odpornością na choroby. Dobrze wykorzystują pasze. Krowy tej rasy osiągają masę ciała w przedziale od 600–850 kg, a buhaje 900–1 100 kg. Wydajność mleka to 4 000–6 000 kg rocznie, przy zawartości tłuszczu 4,09% i białka 3,32%, z dużą zawartością kazeiny (allel kappa-kazeina B), co przynosi wyższą wydajność w produkcji serów. W 2013 roku na Listę Produktów Tradycyjnych została wpisana „wołowina od krowy rasy polskiej czerwono-białej”, a rok później „Twaróg Sudecki” wytwarzany z mleka tychże krów.  Na Liście Produktów Tradycyjnych spotkać można również „masło z Limanowej”, „śmietanę z Limanowej”, „mleko zsiadłe z Limanowej” oraz masło ekstra OSM Nowy Sącz.

Bydło polskie czarno-białe

Do Polski bydło nizinne graniaste (tak nazwane przez Z. Moczarskiego) przybyło już w czasach średniowiecza. Objęte Programem Ochrony Zasobów Genetycznych od 2008 roku. Bydło czarno-białe również jest odporne na warunki atmosferyczne, a także choroby. Wydajność mleka u tychże krów stanowi ok. 4 500 kg, o zawartości tłuszczu 4,07% i białka 3,37%. Doskonale przystosowuje się do niekorzystnych warunków środowiskowych, słynie ze zdrowotności i długowieczności. 

Bydło polskie czerwone

Jedna z ras rodzimych bydła, która od zarania dziejów towarzyszyła słowiańskim plemionom. W okresie międzywojennym bydło polskie czerwone stanowiło ¼ populacji bydła. Od 1999 roku prowadzony jest dla tej rasy Program Ochrony Zasobów Genetycznych. Średnia wydajność mleka krów to 3 295 kg o zawartości tłuszczu 4,27% i białka 3,43%. Mleko tej rasy krów jako jedyne jest używane do produkcji oscypka, bryndzy i redykołki, które są zarejestrowane znakiem Chroniona Nazwa Pochodzenia w Unii Europejskiej. Mleko od tych krów używane jest do wytwarzania wysokiej jakości tradycyjnych produktów najliczniej jest prezentowane na Liście Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Są to m.in.: ser krowi dojrzewający Wólczan, twaróg wiejski z Jasienicy Rosielnej, ser gazdowski – gołka, ser narwiański. Jest to rasa z zachowanymi autochtonicznymi cechami, takimi jak: wysoka zdrowotność i odporność na choroby, długowieczność, wysoka płodność i lekkie porody, niski procent upadków cieląt, wysoka wartość mleka, zdolność do ograniczania wydajności mlecznej w momencie sezonowych niedoborów paszowych. Wyjątkowo silne nogi i twarde, mocne racice, które z łatwością mogą pokonywać górskie tereny. Bydło charakteryzuje się umaszczeniem  jednolitym od jasnoczerwonego do brunatnego, dopuszczalne są niewielkie plamki w okolicach wymienia i brzucha. Odznacza się ciemnymi racicami i śluzawicą oraz krótkimi rogami. Masa ciała krowy wynosi 440–500 kg, a buhajów 550–600 kg. 

Bydło rasy highland 

Najpopularniejsza rasa krów, którą można spotkać w gospodarstwach agroturystycznych, a to przez jej charakterystyczny i wyjątkowy wygląd. Uznawane za jedne z najstarszych ras w historii. Dowody jej istnienia pochodzą już z VI wieku. Niegdyś wyróżniano dwie odmiany tejże rasy: mniejszą, czarno umaszczoną Kyloe, występującą najczęściej w północnej Szkocji oraz większą o czerwonym umaszczeniu, która najczęściej bytowała na terenach górzystych. Wraz z upływem czasu różnice uległy zatarciu. Obecnie wygląd highland jest ujednolicony. Wizytówką tej rasy jest długa okrywa włosowa, krótkie nogi oraz lirowate rogi. Okrywa włosowa składa się z dwóch warstw: zewnętrznej – długich włosów ochraniających przed śniegiem i wiatrem oraz wewnętrznej – miękkiej i puszystej, która ochrania ciało przed utratą ciepła. Bydło tej rasy najczęściej jest w różnych odcieniach brązu i czerwieni, ale może być też żółte, czarne, a nawet białe lub srebrne. Jest to bydło małego kalibru, krowy mogą osiągać masę ok. 450 kg, a buhaje 600–800 kg. Rasa długowieczna i łagodna. Należy podkreślić fakt, że dzięki swojemu imponującemu wyglądowi coraz częściej bydło tej rasy znajduje się w gospodarstwach agroturystycznych. 

Bydło rasy jersey

Wyhodowana została na wyspie Jersey, która przez 200 lat była izolowana. Z biegiem lat i dzięki pracom nad hodowlą umaszczenie zostało ujednolicone, od jasnocielistego do brunatnoczerwonego, z możliwymi łatami. Krowy słyną z wysokiej jakości mleka i niskiej wydajności. Mleko tej rasy dzięki wysokiej zawartości tłuszczu (5–7%) oraz białka (4%) idealnie znajduje swoje zastosowanie w przetwórstwie, a dokładniej produkcji serów. Dodatkowym atutem w hodowli tej rasy są niskie koszty utrzymania, bowiem zwierzęta mają mniejsze zapotrzebowanie na paszę i efektywniej je wykorzystują. Są małego kalibru, krowa osiąga masę ciała 350 kg, a buhaj około 600–700 kg. Łatwo odnalazły się w agroturystyce dzięki swojemu przyjaznemu wyglądowi, spokojnemu temperamentowi oraz wyśmienitej jakości mleka. 

Bydło rasy zebu

Rasa pochodzi z Azji Poludniowo-Wschodniej, rozpowszechniona przede wszystkim w Indiach, gdzie posiada status jako „święta krowa”. Ze względu na tradycje religijne zebu używane było głównie do lekkich prac pociągowych i rolniczych. Charakterystyczne w tej rasie jest mięśniowo-tłuszczowy garb oraz fałd skórny sięgający od podgardla do mostka. Zwierzęta są bardzo odporne na wysokie temperatury, wilgotny klimat, cechuje je duża odporność na choroby (szczególnie nóg i racic). Jest to rasa mała, krowy osiągają masę ciała 300 kg, natomiast buhaje około 500 kg. Z powodzeniem przystosowuje się do warunków klimatycznych w Polsce. Posiada różnobarwne umaszczenie, może być płowe, jasnożółte, czerwone, szare lub czarne bądź też plamiste.

Bydło rasy dexter

Początki rasy w księgach hodowlanych odnotowano w 1887 r. w Irlandii. Nazwa pochodzi od hodowcy Mr Dextera, który selekcjonował najmniejsze osobniki, które później ze sobą kojarzył. Bydło tej rasy jest bardzo wrażliwe na choroby. Jest jedną z najmniejszych ras bydła, krowy osiągają masę ciała 300 kg, a buhaje 400–500 kg. Występują w 3 odmianach: w czerwonej, czarnej i tzw. „dun” (ciemnobrązowy). Dozwolone są plamki w okolicach wymienia, narządów rozrodczych oraz ogona, natomiast podczas wystaw u zwierząt czystorasowych obniżana jest wartość hodowlana i ocena takiego zwierzęcia. Wydajność mleczna – 2 200–2 700 kg mleka, przy 305-dniowej laktacji. Mleko jest słodkie, 4,2% tłuszczu i 3,5% białka, co jest preferowane przy wytwarzania serów i jogurtów.

Bydło rasy galloway

Rasa hodowana była od wieków w Szkocji, a pierwsze księgi hodowlane były w roku 1879. Najbardziej powszechne jest umaszczenie czarne, ale też bywają ciemnobrązowe, czerwonobrązowe. Odmianą tej rasy jest galloway paskowany, siodłaty, tzw. belted galloway, który charakteryzuje się białym, szerokim pasem wokół środka tułowia. Dorosłe krowy mają masę ciała 500–600 kg, a buhaje 700 kg. Są to wierzęta o spokojnym temperamencie, odporne na trudne warunki atmosferyczne. Przyciągają uwagę ludzi swoją długą sierścią, różnym umaszczeniem, a szczególnie, gdy można zobaczyć odmianę belted galloway, są też bezrożne. Nadają się do agroturystyki ze względu na łagodny charakter, odporność, atrakcyjność wizualną, a także ze względu na fakt, że dobrze radzą sobie na słabszych pastwiskach wykorzystując różne gatunki roślin. 

Bydło węgierskie stepowe

Mięsna rasa bydła, która jest zagrożona wyginięciem, pochodzi z Węgier. Na terenie Polski jest od XIX wieku. Po II wojnie światowej wprowadzano do hodowli coraz to bardziej wydajne rasy bydła, powodując wyparcie starych ras, aż w końcu szare węgierskie bydło było na wyginięciu, w 1975 roku zostało ich zaledwie 300 sztuk. Zwierzęta czystorasowe umieszczono w Parku Narodowym Hortobágy na Węgrzech. Dziś również utrzymywane są w Polsce, w gospodarstwach agroturystycznych. Są bardzo odporne na warunki atmosferyczne. Dorosłe krowy osiągają masę ciała około 550 kg, natomiast buhaje 900 kg. Charakterystyczne dla tej rasy jest jednolite, szare umaszczenie wraz z długimi, lirowatymi rogami. Ma ona szerokie, ogólnoużytkowe zastosowanie.